Ja 98Kūṭavāṇija Jātaka – Chuyện Người Lái Buôn Gian Xảo

– Chuyện Tiền Thân của Đức Phật

– Quyển 1 – Ekanipāta

98. Kūṭavāṇija Jātaka

PTS vp Pali 404 "Khôn thật sự, Khôn giả dối." — Câu chuyện này được Đức Thế Tôn kể tại Jetavana, liên quan đến một người lái buôn gian xảo. Tương truyền rằng tại Sāvatthī có hai người lái buôn hùn vốn kinh doanh cùng nhau, họ đi buôn rồi trở về với tiền lãi. Người lái buôn gian xảo nghĩ thầm: "Bạn hùn của ta đã phải ăn kém, ở tệ suốt bao ngày qua, nay về nhà tha hồ hưởng thụ sơn hào hải vị, chắc sẽ chết vì bội thực. Kế hay nhất là ta chia tiền lãi làm ba phần, một phần cho con côi của hắn, còn hai phần ta giữ lấy." Với mưu đồ đó, ngày nào hắn cũng viện cớ này cớ khác để trì hoãn việc phân chia lợi nhuận.

Thấy việc đòi chia chác đã vô ích, người lái buôn trung thực đến gặp Đức Thế Tôn tại tu viện, làm lễ kính bái và được Ngài đón tiếp niềm nở. "Đã lâu lắm rồi ngươi mới đến thăm ta," Đức Phật nói. Và người lái buôn kể lại mọi chuyện đã xảy ra với mình.

"Này cư sĩ," Đức Thế Tôn nói, "đây không phải lần đầu tiên kẻ này làm người lái buôn gian xảo; hắn cũng đã từng gian xảo như vậy trong quá khứ. Cũng như hắn đang tìm cách lừa đảo ngươi bây giờ, hắn đã từng tìm cách lừa đảo những bậc hiền trí trong thời xưa." Nói vậy rồi, theo yêu cầu của người lái buôn, Đức Thế Tôn kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta đang trị vì tại Bārāṇasī, Bồ-tát được sinh ra trong một gia đình lái buôn và vào ngày đặt tên được đặt là "Khôn" (Wise). Khi trưởng thành, ngài hùn vốn buôn bán với một người lái buôn khác tên là "Khôn Nhất" (Wisest). Hai người chở năm trăm xe hàng hóa từ Bārāṇasī đến các vùng ngoại tỉnh, bán hết hàng rồi trở về thành phố với tiền thu được. Đến lúc chia chác, Khôn Nhất nói: "Ta phải được chia gấp đôi." "Vì sao vậy?" Khôn hỏi. "Vì ngươi chỉ là Khôn, còn ta là Khôn Nhất. Khôn chỉ được một phần, Khôn Nhất phải được hai phần." "Nhưng cả hai chúng ta góp vốn ngang nhau, bò và xe cũng ngang nhau. Sao ngươi được chia hai phần?" "Vì ta là Khôn Nhất." Và cứ thế họ tranh cãi cho đến khi xô xát nhau.

"Aha!" Khôn Nhất nghĩ ra kế. Hắn bảo cha mình trốn vào trong một gốc cây rỗng, dặn ông cụ hễ thấy hai người đến thì phải nói: "Khôn Nhất phải được phần gấp đôi." PTS vp Pali 405 Sắp xếp xong xuôi, hắn đến gặp Bồ-tát và đề nghị đưa vụ tranh chấp ra nhờ Thần Cây phán xét. Rồi hắn kêu gọi như vầy: "Thưa Thần Cây, xin ngài phân xử cho chúng tôi!" Lúc đó, người cha đang ẩn trong gốc cây, bằng giọng giả mạo, yêu cầu họ trình bày sự việc. Kẻ gian lên tiếng với cây như sau: "Thưa ngài, đây là Khôn, và đây là ta, Khôn Nhất. Chúng tôi đã là bạn hùn buôn bán. Xin ngài phán xét mỗi người được bao nhiêu phần."

"Khôn được một phần, Khôn Nhất được hai phần," câu trả lời vọng ra.

Nghe phán quyết đó, Bồ-tát quyết tâm tìm hiểu xem đó có thực là Thần Cây hay không. Ngài nhồi rơm vào trong gốc cây rỗng rồi châm lửa đốt. Lửa bùng cháy bốc lên khiến cha của Khôn Nhất bị nướng nửa người, phải leo lên bám vào một cành cây. Rơi xuống đất, ông cụ thốt lên kệ này:

"Khôn" đặt đúng tên, "Khôn Nhất" đặt sai;
Vì "Khôn Nhất," ta suýt chín trong ngọn lửa này.

Rồi hai người lái buôn chia đôi lợi nhuận đều nhau, mỗi người một nửa, và khi qua đời họ đều nhận lãnh quả báo tương xứng với hành động của mình.

"Như vậy ngươi thấy rồi đó," Đức Thế Tôn nói, "người bạn hùn của ngươi trong thời xưa cũng gian xảo không kém gì bây giờ." Sau khi kết thúc câu chuyện, Ngài xác nhận Tiền Thân bằng lời: "Người lái buôn gian xảo ngày hôm nay chính là người lái buôn gian xảo trong câu chuyện, còn ta chính là người lái buôn trung thực tên Khôn."

---

Jātaka, hay Chuyện Tiền Thân của Đức Phật, do E.B. Cowell biên tập, xuất bản bởi The Cambridge University Press.

• Quyển 1, dịch bởi Robert Chalmers, 1895.
• Quyển 2, dịch bởi W.H.D. Rouse, 1895.
• Quyển 3, dịch bởi H.T. Francis và R.A. Neil, 1897.
• Quyển 4, dịch bởi W.H.D. Rouse, 1901.
• Quyển 5, dịch bởi H.T. Francis, 1905.
• Quyển 6, dịch bởi E.B. Cowell và W.H.D. Rouse, 1907.

Các bản dịch này thuộc phạm vi công cộng. Bạn được tự do sử dụng theo bất kỳ cách nào.

Được quét, hiệu đính và định dạng tại sacred-texts.com, tháng 1 năm 2006 – tháng 2 năm 2010, bởi John Bruno Hare và các cộng tác viên khác. Cảm ơn Sacred Texts Archive đã cung cấp các văn bản này dưới dạng kỹ thuật số.

Chuẩn bị cho SuttaCentral bởi Bhikkhu Sujato.