Ngày vía · Cuộc đời Đức Phật
Ngày Phật thành đạo theo truyền thống Bắc tông là mùng 8 tháng Chạp (tháng 12) âm lịch; mùng 8 tháng Chạp năm Bính Ngọ rơi vào thứ Sáu, 15/01/2027, còn 105 ngày nữa. Theo Luật tạng Pāli, Đức Phật thành đạo tại Uruvelā, bên bờ sông Nerañjarā (Ni-liên-thiền), dưới cội bồ-đề — nơi nay gọi là Bồ-đề Đạo Tràng (Bodhgaya).
Bài hướng dẫn của Inti Foundation · cập nhật
Ngày dương lịch tính theo âm lịch Việt Nam (giờ UTC+7) bằng bộ lịch của Inti Dharma. Mọi ngày rằm, mùng một và ngày vía có trên trang Lịch ăn chay, rằm và ngày vía.
Trích nguyên văn bản dịch của Bhikkhu Indacanda trong thư viện Inti Dharma (Luật tạng Pāli, Đại phẩm, chương Trọng yếu).
Lúc bấy giờ, đức Phật Thế Tôn ngự tại Uruvelā bên bờ sông Nerañjarā nơi cội cây bồ đề và vừa mới thành tựu quả vị Chánh Đẳng Giác. Khi ấy, đức Thế Tôn đã ngồi với thế kiết già ở cội cây bồ đề trong bảy ngày, hưởng niềm an lạc của sự giải thoát. Khi ấy vào canh một của đêm, đức Thế Tôn đã suy nghiệm về sự sanh khởi tùy thuận theo điều kiện thuận chiều và nghịch chiều rằng: “Vô minh duyên cho các hành (sanh khởi), các hành duyên cho thức (sanh khởi), thức duyên cho danh sắc (sanh khởi), danh sắc duyên cho sáu xứ (sanh khởi), sáu xứ duyên cho xúc (sanh khởi), xúc duyên cho thọ (sanh khởi), thọ duyên cho ái (sanh khởi), ái duyên cho thủ (sanh khởi), thủ duyên cho hữu (sanh khởi), hữu duyên cho sanh (sanh khởi), sanh duyên cho lão, tử, sầu, bi, khổ, ưu, não sanh khởi. Như thế là sự sanh khởi của toàn bộ khổ uẩn này. Nhưng chính do sự diệt tận của vô minh hoàn toàn không còn tham ái (đưa đến) sự diệt tận của các hành, do sự diệt tận của các hành (đưa đến) sự diệt tận của thức, do sự diệt tận của thức (đưa đến) sự diệt tận của danh sắc, do sự diệt tận của danh sắc (đưa đến) sự diệt tận của sáu xứ, do sự diệt tận của sáu xứ (đưa đến) sự diệt tận của xúc, do sự diệt tận của xúc (đưa đến) sự diệt tận của thọ, do sự diệt tận của thọ (đưa đến) sự diệt tận của ái, do sự diệt tận của ái (đưa đến) sự diệt tận của thủ, do sự diệt tận của thủ (đưa đến) sự diệt tận của hữu, do sự diệt tận của hữu (đưa đến) sự diệt tận của sanh, do sự diệt tận của sanh (đưa đến) lão, tử, sầu, bi, khổ, ưu, não bị diệt tận. Như thế là sự diệt tận của toàn bộ khổ uẩn này.”
Đọc chương Đại phẩm →Trích nguyên văn bản dịch của HT. Thích Minh Châu trong thư viện Inti Dharma (Trung Bộ Kinh 26, Kinh Thánh Cầu).
Rồi này các Tỷ-kheo, Ta tự mình bị sanh, sau khi biết rõ sự nguy hại của cái bị sanh, tìm cầu cái không sanh, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn và đã chứng được cái không sanh, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn; tự mình bị già, sau khi biết rõ sự nguy hại của cái bị già, tìm cầu cái không già, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn; và đã chứng được cái không già, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn; tự mình bị bệnh, sau khi biết rõ sự nguy hại của cái bị bệnh, tìm cầu cái không bệnh, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn và đã chứng được cái không bệnh, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn; tự mình bị chết, sau khi biết rõ sự nguy hại của cái bị chết, tìm cầu cái không chết, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn và đã chứng được cái không chết, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn; tự mình bị sầu, sau khi biết rõ sự nguy hại của cái bị sầu, tìm cầu cái không sầu, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn và đã chứng được cái vô sầu, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn; tự mình bị ô nhiễm, sau khi biết rõ sự nguy hại của cái bị ô nhiễm, tìm cầu cái không bị ô nhiễm, vô thượng an ổn khỏi các khổ ách, Niết-bàn và đã chứng được cái không ô nhiễm, vô thượng an ổn, khỏi các khổ ách, Niết-bàn. Và tri kiến khởi lên nơi Ta. Sự giải thoát của Ta không bị dao động. Nay là đời sống cuối cùng của Ta, không còn sự tái sanh nữa.
Đọc toàn văn Kinh Thánh Cầu →Lịch tu của Inti Dharma đánh dấu mùng 8 tháng Chạp là Ngày Phật Thích Ca thành đạo — tưởng niệm đêm Đức Phật thành đạo dưới cội bồ-đề — theo truyền thống Bắc tông, cũng như lịch giữ ngày Phật nhập Niết-bàn vào rằm tháng Hai theo truyền thống ấy. Các truyền thống khác có thể tưởng niệm sự kiện này vào ngày khác. Vì tháng Chạp âm lịch kéo sang đầu năm dương lịch sau, mùng 8 tháng Chạp năm Bính Ngọ (năm âm lịch 2026) là thứ Sáu, 15/01/2027 — trong năm dương lịch 2027.
Chương đầu Đại phẩm của Luật tạng Pāli mở bằng câu: lúc bấy giờ, đức Phật Thế Tôn ngự tại Uruvelā bên bờ sông Nerañjarā nơi cội cây bồ đề và vừa mới thành tựu quả vị Chánh Đẳng Giác — bản dịch của Bhikkhu Indacanda, trích nguyên văn ở trên. Trong Kinh Thánh Cầu (Trung Bộ 26), chính Đức Phật kể Ngài du hành qua nước Magadha đến Uruvela, thấy một khóm rừng thoải mái, có con sông trong sáng chảy gần và làng mạc quanh đó dễ đi khất thực, rồi ngồi xuống tại đó để tinh tấn. Sông Nerañjarā trong kinh Hán tạng gọi là Ni-liên-thiền; nơi Đức Phật giác ngộ nay gọi là Bồ-đề Đạo Tràng (Bodhgaya).
Trong Đại Kinh Saccaka (Trung Bộ 36), Đức Phật kể ba minh Ngài chứng được trong một đêm. Canh một, Ngài nhớ lại nhiều đời sống quá khứ. Canh giữa, với thiên nhãn, Ngài thấy chúng sinh chết đi rồi sinh ra, người hạ liệt kẻ cao sang, đều do hạnh nghiệp của họ. Canh cuối, Ngài biết như thật: đây là khổ, đây là nguyên nhân của khổ, đây là sự diệt khổ, đây là con đường đưa đến diệt khổ, và tâm thoát khỏi các lậu hoặc. Kinh Thánh Cầu ghi lời Ngài sau khi chứng ngộ: «Sự giải thoát của Ta không bị dao động. Nay là đời sống cuối cùng của Ta, không còn sự tái sanh nữa.»
Theo Đại phẩm, Đức Phật ngồi kiết già dưới cội bồ-đề bảy ngày, hưởng niềm an lạc của sự giải thoát, và trong canh một suy nghiệm chuỗi duyên khởi theo chiều thuận và chiều nghịch: vô minh duyên hành, hành duyên thức… cho đến sanh duyên lão, tử, sầu, bi, khổ, ưu, não. Kinh Thỉnh Cầu (Tương Ưng 6.1) kể khi Ngài mới thành đạo, dưới gốc cây Ajapāla Nigrodha bên sông Nerañjarā, Ngài thấy pháp mình chứng là sâu kín, khó thấy, và tâm hướng về sự không thuyết giảng, cho đến khi Phạm thiên Sahampati thỉnh cầu. Bài pháp đầu tiên sau đó là Kinh Chuyển Pháp Luân, giảng cho năm vị tỳ-kheo ở vườn Nai, Isipatana.
Hai bản kinh trong thư viện cho biết khung thời gian. Kinh Đại Bát Niết-bàn (Trường Bộ 16) ghi lời Đức Phật nói với du sĩ Subhadda: «năm hai mươi chín, Ta xuất gia hướng tìm chân thiện đạo». Kinh Tăng Nhất A Hàm (quyển 37) ghi lời Ngài nói với Tu-bạt rằng Ngài bắt đầu học đạo năm hai mươi chín tuổi và tầm học đến năm ba mươi lăm tuổi. Vì vậy tuổi thành đạo thường được nói là ba mươi lăm.
Không có nghi thức bắt buộc. Một cách giản dị: đọc lại đoạn kinh kể đêm thành đạo, ngồi yên với hơi thở vài phút, rồi quán một mắt xích của chuỗi duyên khởi đang có mặt trong đời mình — chẳng hạn từ một cảm thọ khó chịu sinh ra ái và sân. Ai muốn tụng có thể tụng Kinh Chuyển Pháp Luân, bài pháp đầu tiên sau ngày thành đạo, ngay trong thư viện với chế độ tụng có chữ tự cuộn.
Mùng 8 tháng Chạp năm Bính Ngọ, tức thứ Sáu, 15/01/2027. Năm sau, ngày Phật thành đạo năm Đinh Mùi rơi vào thứ Ba, 04/01/2028.
Tại Uruvelā, bên bờ sông Nerañjarā (Ni-liên-thiền), dưới cội bồ-đề, thuộc nước Magadha xưa — nơi nay gọi là Bồ-đề Đạo Tràng (Bodhgaya).
Kinh Đại Bát Niết-bàn (Trường Bộ 16) ghi Đức Phật xuất gia năm hai mươi chín tuổi; Kinh Tăng Nhất A Hàm (quyển 37) ghi Ngài học đạo từ năm hai mươi chín đến năm ba mươi lăm tuổi — vì vậy tuổi thành đạo thường được nói là ba mươi lăm.
Theo Trung Bộ 36, trong canh cuối Ngài biết như thật bốn sự thật — khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ và con đường diệt khổ — và tâm thoát khỏi các lậu hoặc; Đại phẩm kể sau đó Ngài suy nghiệm chuỗi duyên khởi theo chiều thuận và chiều nghịch.
