Ja 97Nāmasiddhijātaka – Chuyện Thành Công Nhờ Tên Gọi

– Chuyện Tiền Thân Đức Phật

– Quyển 1 Ekanipāta

97. Nāmasiddhijātaka – Chuyện Thành Công Nhờ Tên Gọi

"Thấy Nhanh chết đi."—Câu chuyện này được Đức Thế Tôn kể lại khi Ngài đang ở Jetavana (Kỳ Viên), nhân việc một vị Tỳ-kheo tin rằng vận may gắn liền với tên gọi. Chuyện kể rằng một thanh niên xuất thân tốt, tên là 'Hạ Tiện,' đã phát tâm tín thành vào Phật Pháp và xuất gia thọ giới. PTS vp Pali 402 Các vị Tỳ-kheo thường gọi ông: "Này, Sư đệ Hạ Tiện!" hay "Dừng lại, Sư đệ Hạ Tiện!" đến mức ông quyết tâm rằng, vì tên 'Hạ Tiện' gợi lên ý niệm về điều xấu xa và xui xẻo, ông muốn đổi sang một tên gọi tốt hơn.

Vì vậy, ông cầu thỉnh các thầy và giáo thọ sư đặt cho mình tên mới. Nhưng họ bảo tên chỉ dùng để phân biệt, chứ không qui định phẩm chất; và họ khuyên ông hãy an phận với tên hiện tại. Ông nhiều lần lặp lại lời thỉnh cầu, đến mức toàn thể Tăng đoàn đều biết ông xem trọng một cái tên như thế.

Một hôm, đại chúng đang bàn về chuyện này trong Giảng đường Pháp, Đức Thế Tôn bước vào hỏi họ đang thảo luận điều gì. Được trình bày sự việc, Ngài nói: "Không phải lần đầu vị Tỳ-kheo này tin rằng vận may gắn với tên gọi; ông ta cũng từng bất mãn với tên gọi của mình trong đời trước." Nói rồi, Ngài kể lại chuyện đời xưa.

Thuở xưa, Bồ-tát là một vị thầy nổi danh khắp nơi ở Takkasila, và năm trăm thanh niên Bà-la-môn thụ học kinh Vệ-đà từ Ngài. Một trong số đó tên là Hạ Tiện. Nghe mãi bạn bè gọi "Đi đi, Hạ Tiện" và "Lại đây, Hạ Tiện," ông ao ước được đổi tên, muốn có một cái tên nghe không xui xẻo như vậy. Ông đến gặp thầy, thỉnh cầu được đặt cho một tên tử tế hơn. Thầy bảo: "Con hãy đi du hành khắp nơi cho đến khi con tìm được một cái tên vừa ý. Rồi quay về, ta sẽ đổi tên cho con."

Người thanh niên vâng lời, mang lương thực lên đường, PTS vp En 238 rong ruổi từ làng này sang làng khác cho đến khi đến một thị trấn. Ở đó có người tên Nhanh vừa qua đời, và vị thanh niên Bà-la-môn thấy người ta khiêng ông ta ra nghĩa địa, liền hỏi tên người mất.

"Nhanh," họ đáp. "Ồ, Nhanh mà cũng chết được sao?" "Phải, Nhanh đã chết rồi; Nhanh hay Chậm rồi cũng chết như nhau. Tên gọi chỉ để phân biệt ai là ai. Trông anh có vẻ ngốc đấy."

Nghe vậy, ông đi tiếp vào thành phố, không vui cũng không buồn về cái tên của mình.

Trong thành, có một người hầu gái bị chủ đánh bằng thừng vì không kiếm được tiền công đem về, và tên người hầu đó là Giàu. PTS vp Pali 403 Thấy cô gái bị đánh khi đi ngang qua đường, ông hỏi nguyên do, được giải thích là vì cô không có tiền để trình.

"Tên cô gái là gì?"
"Giàu," họ đáp. "Thế mà Giàu lại không đủ tiền công một ngày hay sao?" "Dù gọi là Giàu hay Nghèo, tiền vẫn không tự dưng xuất hiện. Tên gọi chỉ để phân biệt ai là ai. Trông anh có vẻ ngốc đấy."

Lòng đã bớt bất mãn với tên mình, người thanh niên Bà-la-môn rời thành, và trên đường gặp một người lạc đường. Hỏi ra biết người đó bị lạc, ông hỏi tên. "Dẫn Đường," người kia đáp. "Dẫn Đường mà cũng lạc đường sao?" "Dẫn Đường hay Lạc Đường, ai cũng có thể lạc như nhau. Tên gọi chỉ để phân biệt ai là ai. Trông anh có vẻ ngốc đấy."

Hoàn toàn hài lòng với tên mình, người thanh niên Bà-la-môn trở về gặp thầy.

"Thế nào, con đã chọn được tên gì chưa?" Bồ-tát hỏi. Ông thưa: "Bạch thầy, con thấy rằng cái chết đến với cả 'Nhanh' lẫn 'Chậm' như nhau, rằng 'Giàu' và 'Nghèo' đều có thể khốn khó, và rằng cả 'Dẫn Đường' lẫn 'Lạc Đường' đều có thể lạc lối. Nay con biết rằng tên gọi chỉ để phân biệt ai là ai, chứ không quyết định số phận của người mang tên đó. Vì vậy, con đã hài lòng với tên mình và không muốn đổi sang tên nào khác nữa."

Bồ-tát liền đọc kệ, gộp những gì người thanh niên đã làm với những cảnh ông đã chứng kiến:

Thấy Nhanh chết, Dẫn Đường lạc bước, Giàu hóa bần,
Hạ Tiện học xong, bằng lòng, chẳng bôn ba.

Kể xong câu chuyện, Đức Thế Tôn bảo: "Thế đó, này các Tỳ-kheo, thuở xưa cũng như nay, vị Tỳ-kheo này đã tưởng tên gọi có tầm quan trọng lớn lao." Rồi Ngài xác nhận Bản Sinh: "Vị Tỳ-kheo bất mãn với tên mình chính là người thanh niên Bà-la-môn bất mãn ngày xưa; các đệ tử Phật là những người học trò; và chính Ta là vị thầy của họ."

Jātaka, hay Chuyện Tiền Thân Đức Phật, do E.B. Cowell biên tập, Nhà xuất bản Cambridge University Press.

• Tập 1, Robert Chalmers dịch, 1895.
• Tập 2, W.H.D. Rouse dịch, 1895.
• Tập 3, H.T. Francis và R.A. Neil dịch, 1897.
• Tập 4, W.H.D. Rouse dịch, 1901.
• Tập 5, H.T. Francis dịch, 1905.
• Tập 6, E.B. Cowell và W.H.D. Rouse dịch, 1907.

Những bản dịch này thuộc phạm vi công cộng. Bạn được tự do sử dụng theo bất kỳ cách nào.

Được quét, hiệu đính và định dạng tại sacred-texts.com, tháng 1/2006 – tháng 2/2010, bởi John Bruno Hare và các cộng sự. Cảm ơn Sacred Texts Archive đã cung cấp các văn bản này dưới dạng kỹ thuật số.

Chuẩn bị cho SuttaCentral bởi Tỳ-kheo Sujato.