Ja 141Godha Jātaka

– Chuyện Tiền Thân Đức Phật

– Quyển 1 Ekanipāta

141. Godha Jātaka — Chuyện Con Tắc Kè

PTS vp Pali 487 "Kẻ xấu bầu bạn xấu."—Câu chuyện này được Đức Thế Tôn kể lại tại Trúc Lâm, nhân có một vị Tỳ-kheo phản bội. Sự kiện mở đầu giống như trong chuyện Mahila-mukha Jātaka.

Thuở xưa, khi Brahmadatta trị vì ở Benares, vị Bồ-tát đầu thai làm một con tắc kè (iguana). Khi trưởng thành, ngài trú trong một hang lớn bên bờ sông, cùng với hàng trăm tắc kè khác theo hầu. Lúc bấy giờ, vị Bồ-tát có một người con trai, một con tắc kè nhỏ, vốn kết thân mật thiết với một con nhông (chameleon) — chúng thường ôm ấp và vồ vập nhau.

Việc giao du ấy được báo lên tắc kè chúa, ngài liền triệu người con trai đến và nói rằng tình bạn như vậy là không phù hợp, vì nhông là loài hèn kém; nếu tiếp tục thân thiết với nó, tai họa sẽ giáng xuống toàn bộ tộc tắc kè. Ngài bảo con trai hãy cắt đứt quan hệ với nhông. Nhưng người con vẫn tiếp tục thân giao.

Lần này qua lần khác, vị Bồ-tát đều khuyên can con trai, nhưng thấy lời mình chẳng có hiệu quả, đồng thời tiên liệu nguy hiểm từ con nhông, ngài liền cho đục thêm một lối thoát bên hông hang, để phòng khi cần thiết có thể tẩu thoát.

Dần dà theo thời gian, con tắc kè nhỏ lớn lên thành một con khổng lồ, trong khi con nhông thì mãi không lớn thêm được. Những cái ôm của gã khổng lồ ngày càng đau đớn, con nhông biết rằng nếu cứ thế này vài ngày nữa chắc sẽ chết, nên quyết định hợp mưu với một thợ săn để tiêu diệt cả tộc tắc kè.

Một ngày hè nọ, kiến chui ra sau cơn giông, bầy tắc kè tung tăng chạy khắp nơi bắt kiến ăn. Lúc đó có một người thợ bẫy tắc kè vào rừng, mang theo xẻng và chó để đào bắt tắc kè; con nhông nghĩ bụng xem thử có thể làm mồi cho gã thợ săn không. Nó liền đến gặp người đó, nằm dài ra trước mặt, hỏi ông ta đến rừng làm gì.

"Đi bắt tắc kè," người ấy đáp. "Vậy thì tôi biết một hang có hàng trăm con," nhông nói; "mang lửa và củi theo tôi." Nó dẫn thợ săn đến nơi tắc kè đang trú. "Bây giờ," nhông bảo, "hãy nhét củi vào đó và hun khói xua tắc kè ra.

Trong lúc đó cho chó vây kín xung quanh và cầm một cây gậy to trong tay. Khi tắc kè phóng ra, đánh chúng ngã và chất thành đống." Nói xong, con nhông phản bội rút lui đến một chỗ gần đó, nằm xuống ngẩng đầu lên, tự nhủ: "Hôm nay ta sẽ chứng kiến cảnh đại bại của kẻ thù."

Người thợ săn bắt đầu hun khói tắc kè ra; lo sợ cho mạng sống, bầy tắc kè xô nhau chạy tán loạn ra khỏi hang. Khi chúng ùa ra, người thợ đập vào đầu chúng, kẻ nào thoát được thì sa vào tay bầy chó. Thế là một cuộc tàn sát lớn diễn ra trong đàn tắc kè. Nhận ra đây là mưu của con nhông, vị Bồ-tát cất lên lời rằng: "Kẻ ác thì chớ nên kết bạn, vì bọn chúng chỉ đem lại đau khổ. Chỉ một con nhông gian ác đã là tai họa cho cả đàn tắc kè này." Nói xong, ngài thoát ra bằng lối đã đục sẵn, rồi đọc lên bài kệ:

PTS vp Pali 489 Sau khi bài học kết thúc, Đức Thế Tôn nhận dạng các nhân vật trong tiền kiếp: "Devadatta thuở đó là con nhông; vị Tỳ-kheo phản bội kia chính là con tắc kè bất tuân, người con của Bồ-tát; còn chính ta là vua tắc kè."

The Jātaka, or Stories of the Buddha's Former Births (Chuyện Tiền Thân Đức Phật), do E.B. Cowell biên soạn, Nhà xuất bản Đại học Cambridge ấn hành.

– Tập 1, do Robert Chalmers dịch, 1895.

– Tập 2, do W.H.D. Rouse dịch, 1895.

– Tập 3, do H.T. Francis và R.A. Neil dịch, 1897.

– Tập 4, do W.H.D. Rouse dịch, 1901.

– Tập 5, do H.T. Francis dịch, 1905.

– Tập 6, do E.B. Cowell và W.H.D. Rouse dịch, 1907.

Các bản dịch này thuộc miền công cộng. Quý vị có thể tự do sử dụng theo ý muốn.

Được quét, hiệu đính và định dạng tại sacred-texts.com, tháng 1 năm 2006 – tháng 2 năm 2010, bởi John Bruno Hare và những cộng sự. Cảm ơn Sacred Texts Archive đã cung cấp các văn bản này dưới dạng kỹ thuật số.

Được chuẩn bị cho SuttaCentral bởi Tỳ-kheo Sujato.