Ja 524Samkhapala Jātaka — Bổn Sinh Saṅkhapāla (Ja 524)

Bổn Sinh Saṅkhapāla (Saṅkhapālajātaka)

– Chuyện Kể Về Các Tiền Thân Của Đức Phật

– Quyển 17 — Cattalīsanipāta (Tứ Thập Tập)

524. Samkhapala Jātaka

"Dáng vẻ khả ái," v.v. Đây là câu chuyện Đức Bổn Sư kể khi trú ngụ tại Jetavana, liên quan đến bổn phận của những ngày chay tịnh. Lần này, Đức Bổn Sư bày tỏ sự tán thán đối với một số người cư sĩ đã giữ ngày chay tịnh và nói: "Những bậc trí giả thời xưa, từ bỏ vinh quang lớn lao của cõi Long vương, đã giữ những ngày chay tịnh," và theo lời thỉnh cầu của họ, Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, một vị vua Magadha trị vì ở Rājagaha. Vào thời đó Bồ-tát được sinh ra là con trai của chánh hậu nhà vua này, và họ đặt tên cậu là Duyyodhana. Đến tuổi trưởng thành, cậu học các môn nghệ văn tại Takkasilā và trở về thăm cha.

Và cha cậu lập cậu lên ngôi PTS vp Pali 162 rồi quy y theo lối sống tôn giáo và ở trong công viên. Mỗi ngày ba lần Bồ-tát đến thăm cha và cha nhờ đó nhận được lợi lạc và danh dự lớn. Do chướng ngại này, cha ông không thể thực hiện ngay cả các nghi lễ chuẩn bị dẫn đến thiền định thần bí và ông suy nghĩ: "Ta đang nhận được lợi lạc và danh dự lớn: khi nào còn sống ở đây, ta sẽ không thể tiêu diệt dục vọng này.

Mà không nói một lời với con trai, ta sẽ rời đến nơi khác." Vì vậy không nói với một ai, ông rời công viên và vượt qua biên giới vương quốc Magadha, ông dựng một túp lều lá trong vương quốc Mahiṃsaka, gần núi Candaka, ở khúc quanh của sông Kaṇṇapenṇā, nơi sông chảy ra khỏi hồ Saṅkhapāla. Ở đó ông trú ngụ và thực hiện các nghi lễ chuẩn bị, ông phát triển khả năng thiền định thần bí và sống bằng những gì ông nhặt được. Một vị Long vương tên Saṅkhapāla, xuất hiện từ sông Kaṇṇapenṇā với đám đông rắn, đôi khi đến thăm vị ẩn sĩ, PTS vp En 85 và ông dạy Long vương Giáo Pháp.

Nay người con trai nóng lòng muốn gặp cha và vì không biết cha đã đi đâu, cậu đã tiến hành điều tra, và sau khi biết cha đang cư ngụ ở nơi như vậy, cậu đến đó với đoàn tuỳ tùng đông đảo để thăm cha. Dừng lại cách một khoảng ngắn, cùng với một số cận thần, cậu lên đường hướng đến am thất. Lúc đó Saṅkhapāla với đoàn tùy tùng đông đảo đang ngồi nghe Pháp, nhưng khi nhìn thấy nhà vua đến, Long vương đứng dậy và sau khi kính lễ bậc ẩn sĩ, ngài ra đi.

Nhà vua kính lễ cha và sau khi trao đổi xã giao thông thường, cậu hỏi: "Thưa cha, đây là vị vua nào đã đến thăm cha?" "Con trai thân mến, đó là Saṅkhapāla, Long vương." Người con vì thấy cảnh huy hoàng lớn lao của Long vương đã khởi tâm khao khát cõi Long vương. Ở lại đó vài ngày, cậu cung cấp thức ăn liên tục cho cha, rồi trở về thành phố của mình. Ở đó cậu cho dựng điện bố thí ở bốn cổng thành, và bằng bố thí của mình, cậu gây tiếng vang khắp Ấn Độ, và với khát vọng về cõi Long vương, cậu luôn giữ giới và thực hiện bổn phận ngày chay tịnh, và cuối đời cậu được tái sinh vào cõi Long vương với tư cách là Long vương Saṅkhapāla.

PTS vp Pali 163 Theo thời gian, ngài chán ngán sự huy hoàng này và từ ngày đó muốn được sinh làm người, ngài giữ những ngày chay tịnh, nhưng vì cư trú trong cõi Long vương nên sự tuân thủ của ngài không thành công và giới hạnh của ngài suy giảm. Từ ngày đó ngài rời cõi Long vương và không xa sông Kaṇṇapenṇā, cuộn tròn quanh một ụ kiến nằm giữa con đường lớn và con đường hẹp, ngài quyết tâm giữ ngày chay tịnh và nhận lấy giới luật.

Và nói: "Hãy để những ai muốn lấy da ta hoặc muốn da và thịt ta, hãy lấy tất cả," và như vậy hy sinh bản thân bằng bố thí, ngài nằm trên đỉnh ụ kiến và, dừng lại ở đó vào ngày mười bốn và mười lăm của nửa tháng, vào ngày đầu tiên của mỗi nửa tháng, ngài trở về cõi Long vương. Vì vậy một ngày khi ngài nằm ở đó, đã nhận lấy nghĩa vụ của giới luật, một nhóm mười sáu người sống ở làng bên cạnh, muốn ăn thịt, lang thang trong rừng tay cầm vũ khí và khi trở về không tìm thấy gì, họ nhìn thấy ngài đang nằm trên ụ kiến và nghĩ: "Hôm nay chúng ta không bắt được thậm chí một con thằn lằn con, chúng ta sẽ giết và ăn con rắn vương này," nhưng sợ rằng vì kích thước to lớn của nó, ngay cả khi họ bắt được, nó sẽ thoát khỏi tay họ, họ nghĩ sẽ đâm nó bằng cọc ngay khi nó nằm cuộn đó,

và sau khi làm nó bất động như vậy, mới bắt nó.

Vì vậy cầm cọc trong tay họ tiến đến gần nó. Và Bồ-tát làm cho thân mình to như một chiếc xuồng, và trông rất đẹp, như một vòng hoa lài đặt trên mặt đất, với mắt như trái cây của cây guñjā và đầu như hoa jayasumana, PTS vp En 86 và khi nghe tiếng bước chân của mười sáu người này, ngài rút đầu ra khỏi cuộn mình, và mở đôi mắt bừng sáng, ngài nhìn thấy họ đến tay cầm cọc và nghĩ: "Hôm nay ước nguyện của ta sẽ được thực hiện khi ta nằm ở đây, ta sẽ kiên định quyết tâm và dâng mình cho họ như một vật hiến tế, và khi họ đâm ta bằng giáo và bao phủ ta bằng vết thương, ta sẽ không mở mắt và nhìn họ với cơn thịnh nộ." Và nuôi dưỡng quyết tâm vững chắc này vì sợ phá vỡ giới luật, PTS vp Pali 164 ngài thu đầu vào trong lớp da và nằm xuống.

Rồi đến gần ngài, họ nắm lấy đuôi và kéo ngài dọc theo mặt đất. Lại thả ngài xuống rồi họ đâm ngài ở tám chỗ khác nhau bằng cọc nhọn và cắm những cây tre đen, gai nhọn và tất cả, vào những vết thương hở, rồi tiếp tục đi, mang ngài theo bằng những sợi dây ở tám chỗ riêng biệt. Đại Nhân từ lúc bị cọc đâm không một lần nào mở mắt hay nhìn những người này với cơn thịnh nộ, nhưng khi bị kéo đi bằng tám chiếc cọc, đầu ngài cúi xuống và chạm đất.

Vì vậy khi họ thấy đầu ngài đang cúi, họ đặt ngài xuống trên đường lớn và đâm thủng lỗ mũi ngài bằng một cọc mảnh, đưa dây qua và giữ đầu ngài lên, và sau khi buộc dây lại ở cuối, họ một lần nữa nâng đầu ngài lên và lên đường. Lúc bấy giờ, một phú ông tên Ālāra, cư trú ở thành Mithilā trong vương quốc Videha, ngồi trên một chiếc xe thoải mái đang đi hành trình với năm trăm xe, và khi nhìn thấy những tên bất hảo kia đang đi cùng Bồ-tát, ông trao cho cả mười sáu người đó, mỗi người thêm một con bò đực, một nắm tiền vàng cho mỗi người, và cho tất cả họ áo khoác và áo lót, và cho vợ họ những trang sức để đeo, và như vậy ông đã để họ thả ngài ra.

Bồ-tát trở về long cung và không chậm trễ, xuất hiện với đoàn tùy tùng đông đảo, ngài đến gặp Ālāra, và sau khi ca ngợi long cung, ngài đưa Ālāra cùng về đó. Rồi ngài ban cho ông vinh dự lớn cùng với ba trăm long nữ và thỏa mãn ông với những lạc thú thiên thượng. Ālāra cư ngụ cả một năm trong long cung trong sự thụ hưởng lạc thú thiên thượng, rồi nói với Long vương: "Bạn ơi, ta muốn trở thành ẩn sĩ," và mang theo tất cả những gì cần thiết cho đời sống ẩn sĩ, ông rời long cung đến vùng Himalaya và thọ giới, cư ngụ ở đó một thời gian dài.

Chẳng bao lâu ông đi hành hương và đến Bāraṇasī nơi ông trú ngụ trong công viên của nhà vua. Ngày hôm sau ông vào thành đi khất thực và tìm đường đến cửa nhà vua. Vua Bāraṇasī khi nhìn thấy ông bị thu hút bởi phong thái của ông đến mức ông mời ông đến diện kiến, sắp xếp cho ông một chỗ ngồi đặc biệt và phục vụ ông với nhiều thức ăn ngon lành.

PTS vp Pali 165 Rồi ngồi trên một chỗ ngồi thấp, nhà vua kính lễ ông và khi trò chuyện với ông, phát biểu bài kệ đầu tiên: PTS vp En 87

Phần tiếp theo, mối liên hệ của các bài kệ phải được hiểu theo cách xen kẽ giữa những lời của ẩn sĩ và nhà vua.

"Cũng không phải sợ hãi, tham ái hay thù hận
Có thể khiến người thánh thiện từ bỏ những lời chân thật:
Hãy kể cho tôi những điều tôi tha thiết muốn biết,
Và đức tin và an lạc sẽ lớn lên trong tim tôi.

"Khi đến gặp họ, hỡi Đại vương, tôi kêu lên,
— Tôi ngạc nhiên và vô cùng kinh sợ —
'Các ông kéo con quái vật hung dữ này đi đâu vậy?
Và các tên bất hảo kia, các ông định làm gì với nó?'"

PTS vp Pali 166 "'Con rắn trưởng thành các ông nhìn thấy bị xiềng như vậy
Với thân hình khổng lồ của nó sẽ cung cấp thức ăn cho chúng tôi.
Hơn thế này, Ālāra, anh khó mà mong
Được nếm một món ăn ngon lành hơn hay bổ dưỡng hơn.'

"'Nếu con rắn khổng lồ này, vừa bị bắt trong rừng,
Đang bị kéo đi để làm thức ăn,
Tôi dâng cho mỗi người một con bò đực, mỗi người một con,
Nếu các ông thả con rắn này khỏi xích.'

"'Thịt bò có âm thanh dễ nghe với chúng tôi, tôi thề,
Thịt rắn chúng tôi đã ăn nhiều lần trước đây,
Lời yêu cầu của ngài, Ālāra ơi, chúng tôi sẽ làm;
Từ nay tình bạn hãy ngự trị giữa chúng ta hai.'

"'Hãy mau đi, bạn ta, như người vội vã đi đường,
Đừng để lần nữa rơi vào tay kẻ thù của ngài,
Hãy tránh xa ngay cả bóng dáng của những kẻ côn đồ như vậy,
Kẻo ngài lại phải chịu khổ nạn bất lợi cho bản thân.'

"Rồi ngài chạy đến một cái hồ quyến rũ trong vắt
— Cây sậy và cây hồng táo mọc ở cả hai bờ —

PTS vp Pali 167 Lòng rất vui, không còn sợ hãi gì nữa,
Nhưng lặn xuống vùng nước xanh biếc và mất hút. PTS vp En 88

"Vừa khi con rắn biến mất, ngài
Tiết lộ rõ ràng thần tính của mình,
Trong những hành động nhân ái ngài đóng vai trò như người con trai,
Và với những lời cảm ơn ngài đã chạm vào trái tim tôi.

"'Người thân hơn cả cha mẹ đã cứu lại mạng sống ta,
Bạn chân thật ngay tận đáy lòng,
Qua ngươi niềm vui trước đây của ta đã được tìm lại,
Vậy hãy đến, Ālāra, xem nơi ta từng trị vì,

"'Nơi ở đầy thức ăn, như thành phố của Indra
Masakkasāra, nơi nổi tiếng cao sang.'"

PTS vp Pali 168 Long vương, thưa Đại vương, sau khi nói những lời này, lại tiếp tục ca ngợi nơi ở của ngài, lặp lại hai bài kệ:

"Những chỗ quyến rũ biết bao trong lãnh địa của ta!
Mềm mại dưới gót chân và phủ đầy màu xanh bất biến!
Trên đường không có bụi hay sỏi,
Và ở đó những tâm hồn hạnh phúc để lại phía sau nỗi sầu.

"Được thiết kế bằng ngọc ngà và vàng, tuyệt đẹp thiêng liêng,
Và được trang trí bằng nhiều hình vẽ quý hiếm,
Nơi đây đông đúc những tiên nữ mặc phẩm phục lộng lẫy,
Tất cả đeo vòng vàng trên ngực.

"Nhanh chóng tức thì, một trong đám tiên nữ đó
Tay cầm châu báu quý giá,
Một viên ngọc bích hiếm với sức mạnh thần bí đầy đủ,
Và không cần được yêu cầu, dâng cho tôi một chỗ ngồi.

"Một tiên nữ thứ hai rồi nhanh chóng theo lệnh ngài
Đến tay cầm một chiếc bát nước,
Và tắm chân tôi, thực hiện dịch vụ tử tế
Như hoàng hậu đã làm cho người chồng vua quý mến.

PTS vp Pali 170 "Rồi một tiên nữ khác trong khoảnh khắc
Phục vụ trong một chiếc đĩa vàng một chút cơm nấu cà-ri,
Được ướp tẩm với nhiều loại nước chấm, có thể
Với những ham muốn tinh tế dụ dỗ khẩu vị.

"Rồi với những giai điệu âm nhạc — vì vậy họ biết
Là ý muốn của chủ nhân họ — họ mong muốn chinh phục
Ý chí của tôi, mà chính nhà vua cũng không bao giờ thiếu
Tấn công tâm hồn tôi với những khao khát thiên thượng. PTS vp En 89

"Đến gần tôi, ngài lặp lại một bài kệ khác:

"Ālāra nói:

PTS vp Pali 171 "Một năm với lạc thú thiên thượng tôi được ân huệ
Khi tôi hỏi nhà vua câu hỏi này:
'Này Long vương, cung điện đẹp đẽ này là nhà của ngài như thế nào,
Và nó đã trở thành phần của ngài ra sao?

"'Nơi đẹp đẽ này có phải được đạt đến một cách tình cờ không,
Do bản thân ngài tạo ra, hay là quà từ thiên thần?
Tôi hỏi ngài, Long vương, hãy nói sự thật,
Ngài đã đến cư ngụ ở nơi đẹp đẽ này như thế nào?'"

"Rồi những bài kệ được nói xen kẽ giữa hai người tiếp theo

"'Không phải bằng cơ may hay định luật tự nhiên mà đạt được,
Không phải do bản thân tôi tạo ra, không phải quà từ thiên thần;
Nhưng đối với những hành động tốt lành của bản thân tôi, ngươi phải biết,
Và với những công đức của tôi, những lâu đài đẹp đẽ này tôi nợ.

"'Lời thề linh thiêng nào, cuộc sống trong sáng và thuần khiết nào,
Kho công đức nào có thể bảo đảm hạnh phúc như vậy?
Hãy nói cho tôi, Ôi Long vương, vì tôi thiết tha
Muốn biết cách ngài đạt được cung điện đẹp đẽ này.

"'Một lần tôi là vua Magadha, tên tôi
Là Duyyodhana, một vị vương nổi tiếng:

PTS vp Pali 172 Tôi coi cuộc sống của mình là thấp hèn và không an toàn,
Không có sức mạnh để chín muồi trong trọn vẹn.

"'Tôi cung cấp thức ăn và đồ uống theo đúng đạo nghĩa,
Và bố thí ban phát cho tất cả, cả xa lẫn gần,
Nhà tôi như một quán trọ, nơi tất cả những ai đến,
Các bậc hiền nhân và thánh nhân, dừng chân nghỉ ngơi cho khỏi mệt.

"'Tại sao, dù trang bị đến tận răng trong cuộc chiến không công bằng như vậy,
Ngài lại trở thành mồi của những kẻ ăn xin hèn mọn đó?
Vì lo sợ nào bao trùm ngài đã bị đánh bại?
Nọc độc của ngài đã đi đâu?

"'Tại sao, dù trang bị đến tận răng và mạnh mẽ như ngài,
Ngài lại chịu đau khổ từ những sinh vật tội nghiệp đó?

"'Không phải vì lo sợ bao trùm nào mà tôi bị đánh bại,
Cũng không thể sức mạnh của tôi bị ai đó nghiền nát.
Giá trị của điều tốt lành được tất cả thừa nhận;
Giới hạn của nó, như bờ biển, không bao giờ bị vượt qua. PTS vp En 90

PTS vp Pali 173 "'Những kẻ côn đồ đâm thủng lỗ mũi tôi, và qua chỗ cắt
Đưa dây qua, kéo tôi đi theo nó.
Đau khổ như vậy tôi phải chịu đựng — ôi số phận tàn nhẫn! —
Vì giữ vững những ngày chay tịnh bất khả xâm phạm.

"'Khi nhìn thấy trên con đường vắng vẻ đó, nằm dài trên đất,
Một thứ đẹp đẽ và kích thước khổng lồ,
"Tại sao, hỡi bậc trí tuệ và vinh quang," tôi kêu lên, "ngài lại
Chịu đựng lời nguyện tu khổ hạnh nghiêm khắc này?"

"'Với tóc và râu được cắt tỉa, thân hình khỏe mạnh của ngài
Được trang điểm bằng những y phục lộng lẫy, mắt bừng sáng,
Tắm trong dầu gỗ đàn đỏ ngài dường như tỏa sáng
Từ xa, giống như vị vương thần nhạc thần tiên nào đó.

"'Vợ con và đám gia nhân tôi
Luôn được huấn luyện để chờ đợi theo lệnh ngài:

PTS vp Pali 174 Không ai, tôi tin, đã xúc phạm ngài
Vì ngài thân thiết với tôi lắm, Ālāra ơi.

"'Sự hiện diện của cha mẹ đầy ắp ngôi nhà với niềm vui,
Còn hơn thế là một cậu bé được yêu thương trân trọng:
Nhưng hạnh phúc lớn nhất của tất cả tôi tìm thấy ở đây,
Vì ngài, Ôi vua, đã luôn giữ tôi thân thương.

PTS vp Pali 175 Ālāra, sau khi nói những lời này tiếp tục: "Vậy thì, thưa Đại vương, tôi đã nói với Long vương: 'Tôi không cần đến sự giàu có, thưa ngài, nhưng tôi mong muốn thọ giới,'" PTS vp Pali 176 và sau khi xin tất cả những gì cần thiết cho đời sống ẩn sĩ, tôi rời long cung cùng với vua, và sau khi tiễn ngài về, tôi vào vùng Himalaya và thọ giới." Và sau những lời này, ông thuyết pháp PTS vp En 91 cho vua Bāraṇasī và lặp lại thêm một cặp bài kệ nữa:

"Dục vọng của con người tạm thời, cũng không thể
Tuân theo định luật cao hơn của sự thay đổi chín muồi:
Khi thấy những nỗi khổ nào nảy sinh từ đam mê tội lỗi,
Đức tin dẫn tôi đến được thọ giới, ôi Đại vương.

PTS vp Pali 177 Khi nghe điều này, nhà vua lặp lại một bài kệ khác:

"Những bậc trí tuệ và học rộng, như những người thiền định
Về những đề tài lớn lao, chúng ta tất cả phải tu dưỡng;
Nghe theo, Ālāra, con rắn và ngài,
Kìa! Tôi thực hiện tất cả những việc làm đạo đức."

Rồi vị ẩn sĩ, phát huy sức mạnh của mình, đọc một bài kệ kết luận:

"Những bậc trí tuệ và học rộng, như những người thiền định
Về những đề tài lớn lao, chúng ta tất cả phải tu dưỡng:
Nghe theo, hỡi quân vương, con rắn và tôi,
Ngươi hãy thực hiện tất cả những việc làm đạo đức."

Như vậy ông đã giảng đạo cho nhà vua, và sau khi cư ngụ ở cùng nơi bốn tháng mùa mưa, ông lại trở về Himalaya, và khi còn sống, ông tu dưỡng Bốn Trạng Thái Viên Mãn cho đến khi ông qua đời đến cõi Phạm Thiên, và Saṅkhapāla, khi còn sống, giữ những ngày chay tịnh, và nhà vua, sau một cuộc đời dành cho bố thí và những việc lành khác, sống theo nghiệp duyên.

Đức Bổn Sư khi kết thúc bài thuyết pháp này đã xác định Bổn Sinh: "Vào thời đó người cha trở thành ẩn sĩ là Kassapa, vua Bāraṇasī là Ānanda, Ālāra là Sāriputta và Saṅkhapāla chính là ta."

---

Jātaka, hay Chuyện Kể Về Các Tiền Thân Của Đức Phật, biên soạn bởi E.B. Cowell, xuất bản bởi Cambridge University Press.

• Quyển 1, dịch bởi Robert Chalmers, 1895.
• Quyển 2, dịch bởi W.H.D. Rouse, 1895.
• Quyển 3, dịch bởi H.T. Francis và R.A. Neil, 1897.
• Quyển 4, dịch bởi W.H.D. Rouse, 1901.
• Quyển 5, dịch bởi H.T. Francis, 1905.
• Quyển 6, dịch bởi E.B. Cowell và W.H.D. Rouse, 1907.

Được quét, hiệu đính và định dạng tại sacred-texts.com, tháng 1 năm 2006 – tháng 2 năm 2010, bởi John Bruno Hare và các cộng sự. Trân trọng cảm ơn Kho Lưu Trữ Văn Bản Linh Thiêng đã cung cấp các văn bản này ở dạng kỹ thuật số.

Chuẩn bị cho SuttaCentral bởi Tỳ-kheo Sujato.