Ja 208Sumsumara Jātaka — Chuyện Con Cá Sấu

– Truyện Các Tiền Thân Đức Phật

– Quyển 2 — Dukanipāta (Nhị Tập)

208. Sumsumara Jātaka — Chuyện Con Cá Sấu

"Hồng đào, mít," v.v. — Câu chuyện này Đức Thế Tôn kể lại tại Jetavana (Kỳ Viên Tinh Xá), nhân những lần Devadatta mưu sát Ngài. Khi hay tin về những âm mưu đó, Đức Thế Tôn nói: "Đây không phải lần đầu tiên Devadatta mưu sát Ta; PTS vp En 111 trước đây hắn cũng đã làm vậy, nhưng vẫn không khiến Ta sợ hãi dù chút ít." Rồi Ngài kể câu chuyện này.

Thuở xưa, khi Brahmadatta làm vua xứ Benares (Ba-la-nại), Bồ-tát tái sinh ở vùng chân núi Himalaya (Hy Mã Lạp Sơn) làm một con Khỉ. Ngài lớn lên khỏe mạnh cường tráng, vóc dáng to lớn, sung túc, và sống ở một khúc cong của sông Hằng (Ganges) trong một vùng rừng rậm.

Vào thời đó, có một con Cá Sấu đang sinh sống dưới sông Hằng. Vợ của Cá Sấu trông thấy thân hình to lớn của con Khỉ, PTS vp Pali 159 và nàng khởi lên tham muốn được ăn trái tim của ngài. Vì vậy nàng nói với chồng: "Thưa lang quân, thiếp muốn được ăn trái tim của con vua khỉ to lớn kia!"

"Vợ yêu ơi," Cá Sấu đáp, "ta sống dưới nước còn nó sống trên đất liền: làm sao ta có thể bắt được nó đây?"

"Bằng cách này hay cách khác," nàng đáp, "phải bắt được nó mới thôi. Nếu thiếp không có được nó, thiếp sẽ chết."

"Được rồi," Cá Sấu đáp lời, cố an ủi nàng, "đừng lo lắng nữa. Ta có cách; ta sẽ đem trái tim nó về cho nàng ăn."

Vì vậy khi Bồ-tát đang ngồi trên bờ sông Hằng sau khi uống nước, Cá Sấu bơi lại gần và nói:

"Thưa Khỉ công, sao ngài phải sống bằng những loại quả xấu ở nơi cũ kỹ quen thuộc này? Bên kia sông Hằng có vô số cây xoài và cây labuja (mít), trái ngọt như mật ong! Sao không sang đó để thưởng thức đủ loại trái cây dại cho thỏa thích?"

"Thưa Cá Sấu," Khỉ đáp lời, "sông Hằng sâu và rộng lắm: làm sao ta có thể qua được?"

"Nếu ngài muốn sang, tôi sẽ để ngài leo lên lưng tôi và chở ngài qua."

Con Khỉ tin lời, và đồng ý. "Vậy thì lại đây," người kia bảo, "leo lên lưng ta nào!" và con Khỉ leo lên. Nhưng khi Cá Sấu bơi được một quãng, hắn dìm con Khỉ xuống nước.

"Bạn ơi, bạn đang làm tôi chìm xuống đấy!" Khỉ kêu lên. "Việc gì vậy?"

Cá Sấu nói: "Ngài tưởng ta chở ngài đi vì lòng tốt thuần túy hay sao? Chẳng phải vậy đâu! Vợ ta thèm muốn trái tim ngài, và ta muốn đem trái tim đó về cho nàng ăn."

"Bạn ơi," Khỉ nói, "thật là quý hóa khi bạn cho ta biết điều này. Này nhé, nếu trái tim của chúng ta còn ở bên trong người khi chúng ta đang nhảy chuyền trên ngọn cây, nó sẽ bị đập nát hết rồi!"

"Vậy ngài để nó ở đâu?" người kia hỏi.

Bồ-tát chỉ về phía một cây sung đầy chùm quả chín, PTS vp En 112 mọc không xa chỗ đó. "Nhìn xem," ngài nói, "kia là trái tim của chúng ta đang treo trên cây sung đó." PTS vp Pali 160

"Nếu ngài chỉ cho ta xem trái tim ngài," Cá Sấu nói, "thì ta sẽ không giết ngài."

"Vậy hãy đưa ta đến cây đó, ta sẽ chỉ cho bạn thấy nó đang treo trên đó."

Cá Sấu đưa ngài đến nơi đó. Con Khỉ nhảy thoắt khỏi lưng hắn, leo lên cây sung và ngồi trên đó. "Hỡi Cá Sấu ngốc nghếch!" ngài nói, "ngươi tưởng rằng có sinh vật nào lại để trái tim mình trên ngọn cây hay sao! Ngươi thật ngu si, còn ta đã qua mặt được ngươi rồi! Hãy giữ lấy trái cây của mình đi. Thân ngươi to lớn, nhưng trí thức của ngươi chẳng có bao." Rồi để giải thích điều này, ngài đọc lên những bài kệ sau đây:

"Hồng đào, mít, xoài thêm vào bên kia bờ nước kia ta trông thấy;

Thôi được rồi, ta chẳng màng; cây sung của ta đây đã vừa đủ rồi!

"Thân ngươi to lớn thật vậy thay, nhưng trí khôn nhỏ bé xiết bao!

Thôi hãy về đi, hỡi Cá Sấu, vì ta đã thắng được ngươi rồi."

Con Cá Sấu, cảm thấy buồn bã và khổ sở như thể vừa mất đi cả ngàn đồng tiền vàng, thất thểu quay về nơi chốn quen thuộc của mình.

Khi Đức Thế Tôn kết thúc thời pháp này, Ngài xác định Bổn Sinh — "Vào thời đó, Devadatta là con Cá Sấu, bà Cinca là vợ hắn, còn Ta là con Khỉ."

Dưới đây là một dị bản từ nước Nga (vùng Mátxcơva) có thể gây thú vị. Dị bản này do ông I. Nestor Schnurmann cung cấp cho tôi, khi ông nghe từ người vú nuôi của mình (khoảng năm 1860). — Thuở xưa, Vua của các Loài Cá thiếu trí tuệ.

Các cố vấn của ngài nói với ngài rằng một khi ngài có được trái tim của con cáo, ngài sẽ trở nên khôn ngoan. Vì vậy ngài cử một phái đoàn, gồm các đại thần của biển cả — cá voi và những loài khác. "Đại vương của chúng tôi muốn xin lời khuyên ngài về một số việc quốc sự." Con cáo, vì được tâng bốc, đã đồng ý.

Một con cá voi cõng nó trên lưng. Trên đường đi, sóng biển vỗ vào nó; cuối cùng nó hỏi họ thực sự muốn gì. Họ nói rằng điều đại vương của họ thực sự muốn là ăn trái tim nó, với hy vọng nhờ đó trở nên khôn ngoan.

Nó nói: "Sao các anh không nói với ta điều đó từ trước? Ta sẵn lòng hy sinh tính mạng vì mục đích cao cả như vậy. Nhưng bọn cáo chúng ta luôn để trái tim ở nhà.

Hãy đưa ta trở lại và ta sẽ lấy nó về. Nếu không, chắc chắn đại vương của các anh sẽ tức giận." Vì vậy họ đưa nó trở lại. Vừa đến gần bờ, nó nhảy phốc lên đất liền, và kêu lên: "Ồ các anh thật ngốc nghếch!

Các anh có bao giờ nghe nói đến con vật nào mà không mang trái tim theo người không?" rồi chạy mất. Đàn cá đành tay không trở về.

---

Jātaka, hay Truyện Các Tiền Thân Đức Phật, do E.B. Cowell chủ biên, Nhà xuất bản Đại học Cambridge ấn hành.

– Tập 1, Robert Chalmers dịch, 1895.

– Tập 2, W.H.D. Rouse dịch, 1895.

– Tập 3, H.T. Francis và R.A. Neil dịch, 1897.

– Tập 4, W.H.D. Rouse dịch, 1901.

– Tập 5, H.T. Francis dịch, 1905.

– Tập 6, E.B. Cowell và W.H.D. Rouse dịch, 1907.

Các bản dịch này thuộc phạm vi công cộng. Bạn được tự do sử dụng theo bất kỳ cách nào.

Được quét, hiệu đính và định dạng tại sacred-texts.com, tháng 1 năm 2006 – tháng 2 năm 2010, bởi John Bruno Hare và các cộng tác viên. Xin cảm ơn Sacred Texts Archive đã cung cấp các văn bản này dưới dạng kỹ thuật số.

Chuẩn bị cho SuttaCentral bởi Tỳ-kheo Sujato.