Ja 179Satadhamma Jātaka — Chuyện Trăm Pháp

– Truyện Các Tiền Thân Đức Phật

– Quyển 2 — Dukanipāta (Nhị Tập)

179. Satadhamma Jātaka — Chuyện Trăm Pháp

PTS vp Pali 82 "Chỉ một chút nhỏ nhoi," v.v. — Câu chuyện này Đức Thế Tôn kể lại khi đang trú tại Jetavana (Kỳ Viên Tinh Xá), nhân sự kiện liên quan đến hai mươi mốt phương thức mưu sinh bất hợp pháp.

Vào thời bấy giờ, có rất nhiều vị Tỳ-kheo sống bằng nghề thầy thuốc, hoặc làm kẻ đưa tin, chạy việc vặt, đổi vật phẩm cúng dường để lấy vật phẩm khác, và các nghề tương tự — tất cả bao gồm hai mươi mốt nghề bất hợp pháp. Toàn bộ sự việc này sẽ được trình bày trong Saketa Jātaka. Khi Đức Thế Tôn phát hiện các vị ấy mưu sinh bằng những cách thức đó, Ngài nói: "Hiện có rất nhiều vị Tỳ-kheo mưu sinh theo con đường bất hợp pháp.

Những ai mưu sinh theo cách ấy sẽ không thoát khỏi cảnh tái sinh làm quỷ dữ hay vong linh không thân xác; họ sẽ trở thành súc vật kéo xe; họ sẽ đọa vào địa ngục; vì lợi lạc và phúc phần của họ, cần thiết phải thuyết một thời pháp mang đạo lý rõ ràng minh bạch." Vì vậy Ngài triệu tập Tăng đoàn lại và nói: "Này các Tỳ-kheo, các ông không được thu hoạch những vật phẩm cần thiết bằng hai mươi mốt phương pháp bất hợp pháp. Vật thực thu được một cách bất hợp pháp ví như một miếng sắt đỏ rực, ví như thuốc độc chết người.

Những phương thức bất hợp pháp ấy bị chỉ trích và quở trách bởi các đệ tử của mọi vị Phật Chánh Đẳng Giác và Phật Độc Giác (Pacceka-Buddha). Đối với những ai thọ dụng vật thực thu được bằng phương tiện bất hợp pháp, sẽ không có tiếng cười và niềm vui. Vật thực đạt được theo cách đó, trong giáo pháp của Ta, ví như thức ăn thừa của kẻ thuộc đẳng cấp hạ tiện nhất.

Đối với người đệ tử của Chánh Pháp mà thọ dụng, thì khác nào thọ dụng thức ăn thừa của hạng người ti tiện nhất trong nhân gian." Nói xong những lời ấy, Ngài kể câu chuyện thời xưa.

Thuở xưa, khi Brahmadatta làm vua xứ Benares (Ba-la-nại), Bồ-tát đản sinh làm con trai của một người thuộc đẳng cấp hạ tiện. Khi đã trưởng thành, ngài lên đường vì một việc nào đó, mang theo lương thực là ít hạt gạo đựng trong một chiếc giỏ.

Vào thời đó, tại Benares có một chàng thanh niên tên là Satadhamma. Chàng là con trai của một bậc phú hào, xuất thân từ dòng Bà-la-môn phương Bắc. Chàng cũng lên đường vì một việc gì đó, nhưng không mang theo gạo hay giỏ.

Hai người gặp nhau trên đường lớn. Vị Bà-la-môn trẻ hỏi người kia: "Ngươi thuộc đẳng cấp nào?" Người kia đáp: "Đẳng cấp hạ tiện. Còn ngài thì sao?" PTS vp Pali 83 "Ồ, ta là Bà-la-môn phương Bắc." — "Được rồi, cùng đi với nhau đi;" và thế là cả hai cùng nhau lên đường.

Đến giờ điểm tâm, Bồ-tát ngồi xuống ở nơi có nước trong lành, rửa tay, mở chiếc giỏ ra. "Ngài có dùng không?" ngài hỏi. "Thôi đi, thôi đi," chàng kia đáp, "ta chẳng dùng, hỡi kẻ hạ tiện kia." — "Được thôi," PTS vp En 58 Bồ-tát nói.

Cẩn thận không để phí phạm, ngài lấy một lá cây đựng riêng phần ngài muốn dùng, cột lại chiếc giỏ, và ăn. Rồi ngài uống nước, rửa tay chân, nhặt lại phần gạo và thức ăn còn lại. "Đi thôi, thưa cậu," ngài nói, và cả hai lại tiếp tục lên đường.

Cả ngày họ đi bộ mải miết; đến chiều tối, cả hai đều tắm ở một nơi có nước trong lành. Khi bước lên bờ, Bồ-tát ngồi vào một chỗ thoáng mát, mở gói thức ăn ra và bắt đầu ăn. Lần này ngài không mời người kia chia sẻ.

Vị quý tộc trẻ mệt mỏi sau cả ngày đi bộ, bụng đói cồn cào; chàng đứng đó nhìn, thầm nghĩ: "Nếu ông ta mời, ta sẽ nhận." Nhưng người kia cứ ăn mà không nói gì. "Gã hạ tiện này," chàng trẻ tuổi nghĩ, "ăn hết sạch mà không nói một lời. Thôi, ta sẽ xin một miếng; ta có thể bỏ lớp ngoài đã bị ô uế đi, rồi ăn phần còn lại." Và thế là chàng làm vậy; chàng ăn hết phần còn thừa.

Vừa ăn xong, chàng nghĩ — "Ta đã làm ô nhục dòng dõi, tông tộc, gia đình ta đến mức nào! Ta đã ăn thức ăn thừa của một kẻ tiện dân thấp hèn!" Nỗi ân hận dâng lên mãnh liệt; chàng ọe thức ăn ra, và cả máu cùng ọe ra theo. "Ôi, ta đã làm một việc xấu xa đến thế nào," chàng khóc than, "chỉ vì một chút nhỏ nhoi!" và chàng thốt lên những lời trong kệ đầu tiên: PTS vp Pali 84

"Chỉ một chút nhỏ nhoi! Lại là thức ăn thừa! Lại bị ép buộc mới cho!

Và ta là Bà-la-môn dòng dõi cao sang! Mà thứ đó đã khiến ta bệnh mà!"

Vị quý tộc trẻ tuổi than thở như vậy, thêm vào rằng: "Sao ta lại làm một việc xấu xa như thế chỉ vì muốn sống sót?" Chàng lao vào rừng rậm, không để bất kỳ mắt người nào nhìn thấy chàng nữa, và ở đó chàng chết trong cô đơn tuyệt vọng.

Khi câu chuyện kết thúc, Đức Thế Tôn nhắc lại: "Này các Tỳ-kheo, cũng như vị Bà-la-môn trẻ tuổi ấy, sau khi ăn thức ăn thừa của người đẳng cấp hạ tiện, nhận thấy rằng không có tiếng cười và niềm vui cho mình, vì đã thọ dụng vật thực không chính đáng; cũng vậy, bất kỳ ai đã quy y vào con đường giải thoát này mà lại mưu sinh bằng phương tiện bất hợp pháp, khi họ ăn vật thực và duy trì cuộc sống bằng bất cứ cách nào bị Đức Phật quở trách và không tán thành, người đó sẽ thấy rằng không có tiếng cười và niềm vui cho mình." Rồi, đạt đến trạng thái Chánh Đẳng Giác viên mãn, Ngài đọc kệ thứ hai:

"Kẻ sống bằng nghề ác, kẻ chẳng màng tội lỗi,

Tựa vị Bà-la-môn trong truyện, chẳng vui gì với những gì đạt được."

PTS vp Pali 85 Khi thời pháp này kết thúc, Đức Thế Tôn tuyên thuyết Tứ Diệu Đế và xác định Bổn Sinh — vào lúc kết thúc phần Tứ Diệu Đế, nhiều vị Tỳ-kheo đã chứng nhập vào các Thánh Đạo và Thánh Quả — và nói rằng: "Vào thời của câu chuyện đó, Ta chính là người đẳng cấp hạ tiện."

---

Jātaka, hay Truyện Các Tiền Thân Đức Phật, do E.B. Cowell chủ biên, Nhà xuất bản Đại học Cambridge ấn hành.

– Tập 1, Robert Chalmers dịch, 1895.

– Tập 2, W.H.D. Rouse dịch, 1895.

– Tập 3, H.T. Francis và R.A. Neil dịch, 1897.

– Tập 4, W.H.D. Rouse dịch, 1901.

– Tập 5, H.T. Francis dịch, 1905.

– Tập 6, E.B. Cowell và W.H.D. Rouse dịch, 1907.

Các bản dịch này thuộc phạm vi công cộng. Bạn được tự do sử dụng theo bất kỳ cách nào.

Được quét, hiệu đính và định dạng tại sacred-texts.com, tháng 1 năm 2006 – tháng 2 năm 2010, bởi John Bruno Hare và các cộng tác viên. Xin cảm ơn Sacred Texts Archive đã cung cấp các văn bản này dưới dạng kỹ thuật số.

Chuẩn bị cho SuttaCentral bởi Tỳ-kheo Sujato.