Ja 121Kusanāḷi Jātaka — Chuyện Tiền Thân Kusanāḷi

– Chuyện Tiền Thân của Đức Phật

– Quyển 1 Ekanipāta (Nhất Tập)

121. Kusanāḷi Jātaka — Chuyện Tiền Thân Kusanāḷi

"Dù lớn hay nhỏ..."—Câu chuyện này được Đức Thế Tôn kể tại Kỳ Viên tịnh xá (Jetavana), liên quan đến người bạn chân thật của Trưởng giả Anāthapiṇḍika. Số là các bậc thân thích, bằng hữu và quyến thuộc của ông đã hết sức can ngăn ông thân giao với một người nhất định, viện lẽ rằng người ấy không xứng đôi với Anāthapiṇḍika về dòng dõi lẫn tài sản. Nhưng vị đại trưởng giả đáp rằng tình bằng hữu không nên lệ thuộc vào sự tương đồng hay bất đồng của những thứ bên ngoài.

Rồi khi ông lên đường đến điền trang, ông giao phó người bạn ấy trông coi gia sản. Mọi sự đều diễn ra như trong Kālakannī Jātaka. Nhưng trong câu chuyện này, khi Anāthapiṇḍika thuật lại mối nguy hiểm mà gia đình ông đã gặp phải, Đức Thế Tôn dạy rằng: "Này cư sĩ, người bạn thực sự chưa bao giờ là kẻ thua kém.

Tiêu chuẩn là năng lực cứu giúp bạn bè. Một người bạn thực sự, dù chỉ ngang hàng hay thấp kém hơn bản thân, vẫn phải được xem là bậc hơn, vì những người bạn như thế không bao giờ chịu đứng nhìn khi hoạn nạn ập đến người thân thiết của mình. Chính người bạn chân thật ấy vừa cứu cho ông thoát khỏi cảnh mất tài sản.

Thuở xưa, cũng vậy, một người bạn chân thật đã cứu nhà của một vị Thiên Thần." Rồi theo lời thỉnh cầu của Anāthapiṇḍika, Ngài kể lại câu chuyện quá khứ này.

Thuở xưa, khi Brahmadatta đang trị vì ở Ba-la-nại (Benares), Bồ-tát (Bodhisatta) tái sinh làm một vị Địa Thần (Sprite) trong vườn ngự uyển của vua, trú ngụ trong một khóm cỏ kusa. Trong cùng khuôn viên ấy, gần nơi ngự tọa của vua, có mọc một cây Như Ý (cây Mukkhaka) thân thẳng tắp, cành lá sum suê, được nhà vua hết mực ưu ái. Cây ấy có một vị Thần Cây trú ngụ — nguyên là một vị Thiên Vương hùng mạnh đã tái sinh vào thân Thọ Thần này. Bồ-tát kết nghĩa thâm giao với vị Thọ Thần ấy.

Bấy giờ ngôi nhà của vua chỉ có một cây cột đỡ mái nhà, PTS vp En 268 và cây cột ấy đã bắt đầu lung lay. Được bẩm báo, vua cho vời thợ mộc đến và truyền lệnh dựng một cây cột vững chắc thay thế. Vậy là những người thợ mộc PTS vp Pali 442 đi tìm khắp nơi một cây thích hợp, nhưng không tìm được ở đâu khác, họ bèn vào vườn ngự uyển và nhìn thấy cây Mukkhaka. Họ quay về tâu vua. "Thế nào," vua hỏi, "các ngươi tìm được cây nào dùng được chưa?" "Tâu bệ hạ," họ thưa, "có rồi, nhưng chúng thần không dám chặt nó đi." "Tại sao không?" vua hỏi. Họ bèn bẩm rằng đã tìm khắp mọi nơi mà không đâu có, và không dám đốn hạ cây thần. "Cứ đến mà chặt," vua phán, "rồi gia cố lại mái nhà. Ta sẽ tìm cây khác sau."

Họ ra đi. Họ mang lễ vật vào vườn ngự uyển, cúng tế cho cây, và bảo nhau rằng hôm sau sẽ trở lại chặt cây. Nghe những lời ấy, Thọ Thần biết rằng ngôi nhà của mình sẽ bị phá hủy vào ngày mai, bèn oà khóc trong khi ôm chặt các con vào lòng, không biết chạy đi đâu cùng chúng. Các bạn bè của bà — những vị thần rừng — kéo đến hỏi chuyện gì xảy ra. Nhưng chẳng ai nghĩ ra cách nào ngăn chân bọn thợ mộc; tất cả ôm nhau khóc lóc than thở. Đúng lúc ấy, Bồ-tát đến thăm Thọ Thần và được nghe tin sự. "Đừng lo sợ," Bồ-tát vui vẻ nói. "Ta sẽ liệu sao cho cây không bị chặt đốn. Cứ ở đây mà xem ta làm gì khi bọn thợ mộc đến vào ngày mai."

Hôm sau khi bọn thợ mộc đến, Bồ-tát hóa thân thành một con thằn lằn (kỳ nhông), đã có mặt ở cây trước họ, chui vào từ phía rễ, luồn lách lên cao cho đến khi chui ra ở phần ngọn cành, khiến toàn thân cây trông như đầy lỗ hổng. Rồi Bồ-tát nằm nghỉ trên cành, đầu lắc lư qua lại liên tục. Bọn thợ mộc đi đến; trông thấy con thằn lằn, người đầu đàn lấy tay gõ vào thân cây, kêu lên rằng cây đã mục ruỗng rồi và hôm qua họ đã không xem xét cẩn thận trước khi làm lễ cúng.

Rồi hắn bỏ đi, lòng đầy khinh thường đối với cây lớn cứng cáp kia. Bằng cách ấy, Bồ-tát đã cứu ngôi nhà của Thọ Thần. Khi tất cả bạn bè PTS vp Pali 443 và quen biết của bà kéo đến thăm, bà vui mừng ca ngợi Bồ-tát là đấng cứu tinh ngôi nhà của mình, nói rằng: "Hỡi các Thần Cây, dù chúng ta uy lực vĩ đại, chúng ta không biết phải làm gì; trong khi một vị Thần Cỏ Kusa khiêm nhường nhỏ bé lại có đủ trí khéo cứu ngôi nhà của ta.

Thực vậy, ta phải chọn bạn bè mà không xét họ là bậc trên, ngang hàng hay thấp kém, không phân biệt thứ bậc. Vì mỗi người tùy theo sức mình đều có thể giúp đỡ bạn hữu trong lúc hoạn nạn." Rồi bà ngâm đọc bài kệ này về tình bằng hữu và bổn phận của nó:

Dù lớn dù nhỏ hay ngang hàng,

Mỗi kẻ hết sức khi tai ương,

Giúp bạn trong cơn nguy khốn cùng,

Như ta nhờ Thần Kusa cứu mang. PTS vp En 269

Bà dạy dỗ hội chúng chư thiên như vậy, rồi thêm rằng: "Vì thế, những ai muốn thoát khỏi hoàn cảnh nguy hiểm thì không nên chỉ xét người kia là ngang hàng hay bậc trên, mà phải kết thân với người trí tuệ dù họ ở địa vị nào trong cuộc đời." Và bà sống trọn tuổi thọ rồi cùng với Thần Cỏ Kusa qua đời để thọ hưởng quả báo xứng đáng.

Khi kết thúc bài học, Đức Thế Tôn xác nhận thân phận trong câu chuyện bằng những lời này: "Khi ấy, Ānanda chính là Thọ Thần, còn Ta là Thần Cỏ Kusa."

---

The Jātaka, or Stories of the Buddha's Former Births, do E.B. Cowell chủ biên, xuất bản bởi The Cambridge University Press.

– Quyển 1, bản dịch Robert Chalmers, 1895.

– Quyển 2, bản dịch W.H.D. Rouse, 1895.

– Quyển 3, bản dịch H.T. Francis và R.A. Neil, 1897.

– Quyển 4, bản dịch W.H.D. Rouse, 1901.

– Quyển 5, bản dịch H.T. Francis, 1905.

– Quyển 6, bản dịch E.B. Cowell và W.H.D. Rouse, 1907.

Các bản dịch này thuộc phạm vi công cộng. Bạn được tự do sử dụng theo bất kỳ cách nào.

Đã được quét, hiệu đính và định dạng tại sacred-texts.com, tháng 1 năm 2006 – tháng 2 năm 2010, bởi John Bruno Hare và nhiều cộng tác viên. Trân trọng cảm ơn Sacred Texts Archive đã cung cấp các văn bản này dưới dạng kỹ thuật số.

Chuẩn bị cho SuttaCentral bởi Tỳ-kheo Sujato.