Vb 13Phân Tích Tứ Vô Lượng Tâm

– Phân Tích Bộ (Vibhaṅga)

13. Phân Tích Tứ Vô Lượng Tâm

1. Phân Tích Theo Kinh Tạng

PTS cs 642BA 357 PTS vp 272 Tứ vô lượng tâm — Ở đây, một vị tỳ-khưu an trú với tâm câu hữu từ bi (loving-kindness), biến mãn một phương. Tiếp phương thứ hai. Tiếp phương thứ ba.

Tiếp phương thứ tư. Như vậy, ở trên, ở dưới, xung quanh, khắp mọi nơi, đồng nhất với tất cả, vị ấy an trú biến mãn toàn thế giới của tất cả chúng sinh với tâm câu hữu từ, rộng lớn, cao thượng, vô lượng, không oán thù, không sân hận. Vị ấy an trú với tâm câu hữu bi (compassion), biến mãn một phương.

Tiếp phương thứ hai. Tiếp phương thứ ba. Tiếp phương thứ tư.

Như vậy, ở trên, ở dưới, xung quanh, khắp mọi nơi, đồng nhất với tất cả, vị ấy an trú biến mãn toàn thế giới của tất cả chúng sinh với tâm câu hữu bi, rộng lớn, cao thượng, vô lượng, không oán thù, không sân hận. Vị ấy an trú với tâm câu hữu hỷ (sympathetic joy), biến mãn một phương. Tiếp phương thứ hai.

Tiếp phương thứ ba. Tiếp phương thứ tư. Như vậy, ở trên, ở dưới, xung quanh, khắp mọi nơi, đồng nhất với tất cả, vị ấy an trú biến mãn toàn thế giới của tất cả chúng sinh với tâm câu hữu hỷ, rộng lớn, cao thượng, vô lượng, không oán thù, không sân hận.

Vị ấy an trú với tâm câu hữu xả (equanimity), biến mãn một phương. Tiếp phương thứ hai. Tiếp phương thứ ba.

Tiếp phương thứ tư. Như vậy, ở trên, ở dưới, xung quanh, khắp mọi nơi, đồng nhất với tất cả, vị ấy an trú biến mãn toàn thế giới của tất cả chúng sinh với tâm câu hữu xả, rộng lớn, cao thượng, vô lượng, không oán thù, không sân hận.

1. Từ (Loving-Kindness)

PTS cs 643Và như thế nào là một vị tỳ-khưu an trú với tâm câu hữu từ, biến mãn một phương? Cũng như (vị ấy), khi thấy, có thể yêu thương một người dễ thương, dễ mến; cũng theo cách đó, vị ấy biến mãn tất cả chúng sinh với tâm từ.

Ở đây, BA 358 tâm từ là gì? Đó là, trong chúng sinh, sự thương yêu, hành động thương yêu, trạng thái thương yêu, tâm từ là sự giải thoát tâm (khỏi sân hận). Đây gọi là tâm từ.

Ở đây, thức là gì? Đó là thức, tâm, ý, tâm, sự trong sáng, ý, ý căn, ý quyền, thức, thức uẩn, PTS vp 273 và, tùy thuộc vào những điều đã nói trên, ý-thức-giới. Đây gọi là thức. Thức này câu hữu với, đồng sinh khởi với, gắn liền với, tương ưng với tâm từ này. Vì vậy, đây gọi là "tâm câu hữu từ".

PTS cs 644"Một phương" nghĩa là: Phương đông hoặc phương tây hoặc phương bắc hoặc phương nam hoặc phía trên hoặc phía dưới hoặc xung quanh hoặc phương trung gian.

PTS cs 645"Biến mãn" nghĩa là: Biến mãn, phóng thích hoàn toàn.

PTS cs 646"An trú" nghĩa là: Thọ nhận bốn oai nghi, hiện hữu, bảo hộ, duy trì, tiếp tục, chuyển vận, an trú. Vì vậy, đây gọi là "an trú".

PTS cs 647"Tiếp phương thứ hai" nghĩa là: Như một phương, cũng vậy phương thứ hai; cũng vậy phương thứ ba; cũng vậy phương thứ tư; cũng vậy phía trên; cũng vậy phía dưới; cũng vậy xung quanh; cũng vậy phương trung gian.

PTS cs 648"Khắp mọi nơi, đồng nhất với tất cả, thế giới của tất cả (chúng sinh)" nghĩa là: Hoàn toàn, trọn vẹn, không sót lại, tuyệt đối; đây là một cách diễn đạt bao hàm tất cả: "khắp mọi nơi, đồng nhất với tất cả, thế giới của tất cả (chúng sinh)".

PTS cs 649"Tâm câu hữu từ" nghĩa là: Ở đây, tâm từ là gì? Đó là, trong chúng sinh, sự thương yêu, hành động thương yêu, trạng thái thương yêu, tâm từ là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm từ.

Ở đây, thức là gì? Đó là thức, tâm, ý, BA 359 | và, tùy thuộc vào những điều đã nói trên, ý-thức-giới. Đây gọi là thức. Thức này câu hữu với, đồng sinh khởi với, gắn liền với, tương ưng với tâm từ này. Vì vậy, đây gọi là "tâm câu hữu từ".

– Xem đoạn 184.

PTS cs 650"Rộng lớn" nghĩa là: Cái gì rộng lớn thì cao thượng; cái gì cao thượng thì vô lượng; cái gì vô lượng thì không oán thù; cái gì không oán thù thì không sân hận.

PTS cs 651"Biến mãn" nghĩa là: Biến mãn, phóng thích hoàn toàn.

PTS cs 652"An trú" nghĩa là:* Vì vậy, đây gọi là "an trú".

– Xem đoạn 646.

2. Bi (Compassion)

PTS cs 653Và như thế nào là một vị tỳ-khưu an trú với tâm câu hữu bi, biến mãn một phương? Cũng như (vị ấy), khi thấy, có thể khởi tâm bi mẫn đối với một người khổ sở, tội lỗi; cũng theo cách đó, vị ấy biến mãn tất cả chúng sinh với tâm bi.

Ở đây, tâm bi là gì? Đó là, trong chúng sinh, sự bi mẫn, hành động bi mẫn, trạng thái bi mẫn, tâm bi là sự giải thoát tâm (khỏi tàn nhẫn). Đây gọi là tâm bi.

Ở đây, thức là gì? PTS vp 274 Đó là thức, tâm, ý,* và, tùy thuộc vào những điều đã nói trên, ý-thức-giới. Đây gọi là thức. Thức này câu hữu với, đồng sinh khởi với, gắn liền với, tương ưng với tâm bi này. Vì vậy, đây gọi là "tâm câu hữu bi".

– Xem đoạn 184.

PTS cs 654"Một phương" nghĩa là: Phương đông hoặc phương tây hoặc phương bắc hoặc phương nam hoặc phía trên hoặc phía dưới hoặc xung quanh hoặc phương trung gian.

PTS cs 655"Biến mãn" nghĩa là: Biến mãn, phóng thích hoàn toàn.

PTS cs 656"An trú" nghĩa là: Thọ nhận bốn oai nghi, hiện hữu, bảo hộ, duy trì, tiếp tục, chuyển vận, an trú. Vì vậy, đây gọi là "an trú".

PTS cs 657BA 360 "Tiếp phương thứ hai" nghĩa là: Như một phương, cũng vậy phương thứ hai; cũng vậy phương thứ ba; cũng vậy phương thứ tư; cũng vậy phía trên; cũng vậy phía dưới; cũng vậy xung quanh; cũng vậy phương trung gian.

PTS cs 658"Khắp mọi nơi, đồng nhất với tất cả, thế giới của tất cả (chúng sinh)" nghĩa là: Hoàn toàn, trọn vẹn, không sót lại, tuyệt đối; đây là một cách diễn đạt bao hàm tất cả: "khắp mọi nơi, đồng nhất với tất cả, thế giới của tất cả (chúng sinh)".

PTS cs 659"Tâm câu hữu bi" nghĩa là: Ở đây, tâm bi là gì? Đó là, trong chúng sinh, sự bi mẫn, hành động bi mẫn, trạng thái bi mẫn, tâm bi là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm bi.

Ở đây, thức là gì? Đó là thức, tâm, ý,* và, tùy thuộc vào những điều đã nói trên, ý-thức-giới. Đây gọi là thức. Thức này câu hữu với, đồng sinh khởi với, gắn liền với, tương ưng với tâm bi này. Vì vậy, đây gọi là "tâm câu hữu bi".

– Xem đoạn 184.

PTS cs 660"Rộng lớn" nghĩa là: Cái gì rộng lớn thì cao thượng; cái gì cao thượng thì vô lượng; cái gì vô lượng thì không oán thù; cái gì không oán thù thì không sân hận.

PTS cs 661"Biến mãn" nghĩa là: Biến mãn, phóng thích hoàn toàn.

PTS cs 662"An trú" nghĩa là:* Vì vậy, đây gọi là "an trú".

– Xem đoạn 656.

3. Hỷ (Sympathetic Joy)

PTS cs 663Và như thế nào là một vị tỳ-khưu an trú với tâm câu hữu hỷ, biến mãn một phương? Cũng như (vị ấy), khi thấy, có thể khởi tâm hỷ đối với một người dễ thương, dễ mến; cũng theo cách đó, vị ấy biến mãn tất cả chúng sinh với tâm hỷ.

Ở đây, tâm hỷ là gì? Đó là, trong chúng sinh, sự hoan hỷ, hành động hoan hỷ, trạng thái hoan hỷ, tâm hỷ là sự giải thoát tâm (khỏi ganh tỵ). Đây gọi là tâm hỷ. PTS vp 275

Ở đây, BA 361 thức là gì? Đó là thức, tâm, ý,* và, tùy thuộc vào những điều đã nói trên, ý-thức-giới. Đây gọi là thức. Thức này câu hữu với, đồng sinh khởi với, gắn liền với, tương ưng với tâm hỷ này. Vì vậy, đây gọi là "tâm câu hữu hỷ".

– Xem đoạn 184.

PTS cs 664"Một phương" nghĩa là: Phương đông hoặc phương tây hoặc phương bắc hoặc phương nam hoặc phía trên hoặc phía dưới hoặc xung quanh hoặc phương trung gian.

PTS cs 665"Biến mãn" nghĩa là: Biến mãn, phóng thích hoàn toàn.

PTS cs 666"An trú" nghĩa là:* Vì vậy, đây gọi là "an trú".

– Xem đoạn 656.

PTS cs 667"Tiếp phương thứ hai" nghĩa là: Như một phương, cũng vậy phương thứ hai; cũng vậy phương thứ ba; cũng vậy phương thứ tư; cũng vậy phía trên; cũng vậy phía dưới; cũng vậy xung quanh; cũng vậy phương trung gian.

PTS cs 668"Khắp mọi nơi, đồng nhất với tất cả, thế giới của tất cả (chúng sinh)" nghĩa là: Hoàn toàn, trọn vẹn, không sót lại, tuyệt đối; đây là một cách diễn đạt bao hàm tất cả: "khắp mọi nơi, đồng nhất với tất cả, thế giới của tất cả (chúng sinh)".

PTS cs 669"Tâm câu hữu hỷ" nghĩa là: Ở đây, tâm hỷ là gì? Đó là, trong chúng sinh, sự hoan hỷ, hành động hoan hỷ, trạng thái hoan hỷ, tâm hỷ là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm hỷ.

Ở đây, thức là gì? Đó là thức, tâm, ý,* và, tùy thuộc vào những điều đã nói trên, ý-thức-giới. Đây gọi là thức. Thức này câu hữu với, đồng sinh khởi với, gắn liền với, tương ưng với tâm hỷ này. Vì vậy, đây gọi là "tâm câu hữu hỷ".

– Xem đoạn 184.

PTS cs 670BA 362 "Rộng lớn" nghĩa là: Cái gì rộng lớn thì cao thượng; cái gì cao thượng thì vô lượng; cái gì vô lượng thì không oán thù; cái gì không oán thù thì không sân hận.

PTS cs 671"Biến mãn" nghĩa là: Biến mãn, phóng thích hoàn toàn.

PTS cs 672"An trú" nghĩa là:* Vì vậy, đây gọi là "an trú".

– Xem đoạn 656.

4. Xả (Equanimity)

PTS cs 673Và như thế nào là một vị tỳ-khưu an trú với tâm câu hữu xả, biến mãn một phương? Cũng như (vị ấy), khi thấy, có thể khởi tâm xả đối với một người không dễ mến cũng không khó chịu; cũng theo cách đó, vị ấy biến mãn tất cả chúng sinh với tâm xả.

Ở đây, tâm xả là gì? PTS vp 276 Đó là, trong chúng sinh, sự bình thản, hành động bình thản, trạng thái bình thản, tâm xả là sự giải thoát tâm (khỏi tán loạn). Đây gọi là tâm xả.

Ở đây, thức là gì? Đó là thức, tâm, ý,* và, tùy thuộc vào những điều đã nói trên, ý-thức-giới. Đây gọi là thức. Thức này câu hữu với, đồng sinh khởi với, gắn liền với, tương ưng với tâm xả này. Vì vậy, đây gọi là "tâm câu hữu xả".

– Xem đoạn 184.

PTS cs 674"Một phương" nghĩa là: Phương đông hoặc phương tây hoặc phương bắc hoặc phương nam hoặc phía trên hoặc phía dưới hoặc xung quanh hoặc phương trung gian.

PTS cs 675"Biến mãn" nghĩa là: Biến mãn, phóng thích hoàn toàn.

PTS cs 676"An trú" nghĩa là:* Vì vậy, đây gọi là "an trú".

– Xem đoạn 656.

PTS cs 677"Tiếp phương thứ hai" nghĩa là: Như một phương, cũng vậy phương thứ hai; cũng vậy phương thứ ba; cũng vậy phương thứ tư; cũng vậy phía trên; cũng vậy phía dưới; cũng vậy xung quanh; cũng vậy phương trung gian.

PTS cs 678BA 363 "Khắp mọi nơi, đồng nhất với tất cả, thế giới của tất cả (chúng sinh)" nghĩa là: Hoàn toàn, trọn vẹn, không sót lại, tuyệt đối; đây là một cách diễn đạt bao hàm tất cả: "khắp mọi nơi, đồng nhất với tất cả, thế giới của tất cả (chúng sinh)".

PTS cs 679"Tâm câu hữu xả" nghĩa là: Ở đây, tâm xả là gì? Đó là, trong chúng sinh, sự bình thản, hành động bình thản, trạng thái bình thản, tâm xả là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm xả.

Ở đây, thức là gì? Đó là thức, tâm, ý,* và, tùy thuộc vào những điều đã nói trên, ý-thức-giới. Đây gọi là thức. Thức này câu hữu với, đồng sinh khởi với, gắn liền với, tương ưng với tâm xả này. Vì vậy, đây gọi là "tâm câu hữu xả".

– Xem đoạn 184.

PTS cs 680"Rộng lớn" nghĩa là: Cái gì rộng lớn thì cao thượng; cái gì cao thượng thì vô lượng; cái gì vô lượng thì không oán thù; cái gì không oán thù thì không sân hận.

PTS cs 681"Biến mãn" nghĩa là: Biến mãn, phóng thích hoàn toàn.

PTS cs 682"An trú" nghĩa là:* Vì vậy, đây gọi là "an trú".

– Xem đoạn 656.

(Đây Kết Thúc) Phân Tích Theo Kinh Tạng

2. Phân Tích Theo Vi Diệu Pháp

PTS cs 683Tứ vô lượng tâm là: Từ, bi, hỷ, xả.

PTS cs 684Ở đây, tâm từ là gì? PTS vp 277 Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, ly dục,* chứng và an trú sơ thiền câu hữu với tâm từ; cái gì vào thời điểm đó là BA 364 | sự thương yêu, hành động thương yêu, trạng thái thương yêu, tâm từ là sự giải thoát tâm (khỏi sân hận). Đây gọi là tâm từ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm từ. ⁽¹⁾

– Xem đoạn 205.

Ở đây, tâm từ là gì? Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, khi tầm và tứ đã được chế ngự,* chứng và an trú nhị thiền câu hữu với tâm từ; cái gì vào thời điểm đó là sự thương yêu, hành động thương yêu, trạng thái thương yêu, tâm từ là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm từ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm từ. ⁽²⁾

– Xem đoạn 205.

Ở đây, tâm từ là gì? Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, không còn ưa thích hỷ,* chứng và an trú tam thiền câu hữu với tâm từ; cái gì vào thời điểm đó là sự thương yêu, hành động thương yêu, trạng thái thương yêu, tâm từ là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm từ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm từ. ⁽³⁾

– Xem đoạn 205.

PTS cs 685Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, ly dục,* chứng và an trú sơ thiền câu hữu với tâm từ; cái gì vào thời điểm đó là sự thương yêu, hành động thương yêu, trạng thái thương yêu, tâm từ là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm từ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm từ. ^{(1) (4)}

– Xem đoạn 205.

Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, ly dục, ly các bất thiện pháp, chứng và an trú nhị thiền không có tầm, chỉ có tứ, với hỷ và lạc do ly dục sinh, câu hữu với tâm từ; cái gì vào thời điểm đó là sự thương yêu, hành động thương yêu, trạng thái thương yêu, tâm từ là sự giải thoát tâm. Đây gọi là BA 365 | tâm từ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm từ. ^{(2) (5)}

Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, khi tầm và tứ đã được chế ngự,* chứng và an trú tam thiền câu hữu với tâm từ; cái gì vào thời điểm đó là sự thương yêu, hành động thương yêu, trạng thái thương yêu, tâm từ là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm từ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm từ. ^{(3) (6)}

– Xem đoạn 205.

Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, không còn ưa thích hỷ,* chứng và an trú tứ thiền câu hữu với tâm từ; cái gì vào thời điểm đó là sự thương yêu, hành động thương yêu, trạng thái thương yêu, tâm từ là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm từ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm từ. ^{(4) (7)} PTS vp 278

– Xem đoạn 205.

PTS cs 686Ở đây, tâm bi là gì? Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, ly dục,* chứng và an trú sơ thiền câu hữu với tâm bi; cái gì vào thời điểm đó là sự bi mẫn, hành động bi mẫn, trạng thái bi mẫn, tâm bi là sự giải thoát tâm (khỏi tàn nhẫn). Đây gọi là tâm bi. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm bi. ⁽¹⁾

– Xem đoạn 205.

Ở đây, tâm bi là gì? Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, khi tầm và tứ đã được chế ngự,* chứng và an trú nhị thiền câu hữu với tâm bi; cái gì vào thời điểm đó là sự bi mẫn, hành động bi mẫn, trạng thái bi mẫn, tâm bi là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm bi. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm bi. ⁽²⁾

– Xem đoạn 205.

Ở đây, tâm bi là gì? Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, BA 366 | không còn ưa thích hỷ,* chứng và an trú tam thiền câu hữu với tâm bi; cái gì vào thời điểm đó là sự bi mẫn, hành động bi mẫn, trạng thái bi mẫn, tâm bi là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm bi. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm bi. ⁽³⁾

– Xem đoạn 205.

PTS cs 687Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, ly dục,* chứng và an trú sơ thiền câu hữu với tâm bi; cái gì vào thời điểm đó là sự bi mẫn, hành động bi mẫn, trạng thái bi mẫn, tâm bi là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm bi. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm bi. ^{(1) (4)}

– Xem đoạn 205.

Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, ly dục, ly các bất thiện pháp, chứng và an trú nhị thiền không có tầm, chỉ có tứ, với hỷ và lạc do ly dục sinh, câu hữu với tâm bi; cái gì vào thời điểm đó là sự bi mẫn, hành động bi mẫn, trạng thái bi mẫn, tâm bi là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm bi. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm bi. ^{(2) (5)}

Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, khi tầm và tứ đã được chế ngự,* chứng và an trú tam thiền câu hữu với tâm bi; cái gì vào thời điểm đó là PTS vp 279 sự bi mẫn, hành động bi mẫn, trạng thái bi mẫn, tâm bi là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm bi. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm bi. ^{(3) (6)}

– Xem đoạn 205.

Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, không còn ưa thích hỷ,* chứng và an trú tứ thiền câu hữu với tâm bi; cái gì vào thời điểm đó là sự bi mẫn, hành động bi mẫn, trạng thái bi mẫn, tâm bi là sự giải thoát tâm. Đây gọi là BA 367 | tâm bi. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm bi. ^{(4) (7)}

– Xem đoạn 205.

PTS cs 688Ở đây, tâm hỷ là gì? Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, ly dục,* chứng và an trú sơ thiền câu hữu với tâm hỷ; cái gì vào thời điểm đó là sự hoan hỷ, hành động hoan hỷ, trạng thái hoan hỷ, tâm hỷ là sự giải thoát tâm (khỏi ganh tỵ). Đây gọi là tâm hỷ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm hỷ. ⁽¹⁾

– Xem đoạn 205.

Ở đây, tâm hỷ là gì? Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, khi tầm và tứ đã được chế ngự,* chứng và an trú nhị thiền câu hữu với tâm hỷ; cái gì vào thời điểm đó là sự hoan hỷ, hành động hoan hỷ, trạng thái hoan hỷ, tâm hỷ là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm hỷ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm hỷ. ⁽²⁾

– Xem đoạn 205.

Ở đây, tâm hỷ là gì? Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, không còn ưa thích hỷ,* chứng và an trú tam thiền câu hữu với tâm hỷ; cái gì vào thời điểm đó là sự hoan hỷ, hành động hoan hỷ, trạng thái hoan hỷ, tâm hỷ là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm hỷ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm hỷ. ⁽³⁾

– Xem đoạn 205.

PTS cs 689Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, ly dục,* chứng và an trú sơ thiền câu hữu với tâm hỷ; cái gì vào thời điểm đó là sự hoan hỷ, hành động hoan hỷ, trạng thái hoan hỷ, tâm hỷ là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm hỷ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm hỷ. ^{(1) (4)}

– Xem đoạn 205.

Ở đây, BA 368 vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, ly dục, ly các bất thiện pháp, chứng và an trú nhị thiền không có tầm, chỉ có tứ, với hỷ và lạc do ly dục sinh, câu hữu với tâm hỷ; cái gì vào thời điểm đó là sự hoan hỷ, hành động hoan hỷ, trạng thái hoan hỷ, tâm hỷ là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm hỷ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm hỷ. ^{(2) (5)}

Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, khi tầm và tứ đã được chế ngự,* chứng và an trú tam thiền câu hữu với tâm hỷ; cái gì vào thời điểm đó là sự hoan hỷ, hành động hoan hỷ, trạng thái hoan hỷ, tâm hỷ là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm hỷ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm hỷ. ^{(3) (6)}

– Xem đoạn 205.

Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, không còn ưa thích hỷ,* chứng và an trú tứ thiền câu hữu với tâm hỷ; cái gì vào thời điểm đó là sự hoan hỷ, hành động hoan hỷ, trạng thái hoan hỷ, tâm hỷ là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm hỷ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm hỷ. ^{(4) (7)}

– Xem đoạn 205.

PTS cs 690Ở đây, tâm xả là gì? Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, do đoạn tận lạc,* chứng và an trú tứ thiền câu hữu với tâm xả; cái gì vào thời điểm đó là sự bình thản, hành động bình thản, trạng thái bình thản, tâm xả là sự giải thoát tâm (khỏi tán loạn). Đây gọi là tâm xả. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm xả.

– Xem đoạn 205.

PTS cs 691Tứ vô lượng tâm là: Từ, bi, hỷ, xả.

PTS cs 692Ở đây, tâm từ là gì? Ở đây, vào thời điểm khi một BA 369 | vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, ly dục, chứng và an trú sơ thiền câu hữu với tâm từ; vào thời điểm đó có xúc, 2 có sự bất động. Những trạng thái này là thiện. Sau khi đã làm, đã tích lũy hành vi thiện đó vốn là đặc tính của cõi Sắc giới, vị ấy, ly dục,* chứng và an trú sơ thiền dị thục (quả) câu hữu với tâm từ; cái gì vào thời điểm đó là sự thương yêu, hành động thương yêu, trạng thái thương yêu, tâm từ là sự giải thoát tâm (khỏi sân hận). Đây gọi là tâm từ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm từ.

– Xem đoạn 205.

– 2 Xem Dhammasaṅgaṇī đoạn 1.

Ở đây, tâm từ là gì? Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, khi tầm và tứ đã được chế ngự, chứng và an trú nhị thiền câu hữu với tâm từ; vào thời điểm đó có xúc, 2 có sự bất động. Những trạng thái này là thiện. Sau khi đã làm, đã tích lũy hành vi thiện đó vốn là đặc tính của cõi Sắc giới, vị ấy, khi tầm và tứ đã được chế ngự, nhị thiền dị thục (quả). 3 Tam thiền. 3 Sơ thiền. 3 Nhị thiền. 3 Tam thiền. 3 Chứng và an trú tứ thiền câu hữu với tâm từ; cái gì vào thời điểm đó là sự thương yêu, hành động thương yêu, trạng thái thương yêu, tâm từ là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm từ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm từ.

– Xem đoạn 205.

– 2 Xem Dhammasaṅgaṇī đoạn 1.

– 3 Hoàn chỉnh mỗi trường hợp theo dạng chung của sơ thiền, đoạn 692, nhưng với những điều chỉnh thích hợp.

PTS cs 693Ở đây, tâm bi là gì? Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, ly dục, chứng và an trú sơ thiền câu hữu với tâm bi; vào thời điểm đó có xúc, 2 có sự bất động. Những trạng thái này là thiện. Sau khi đã làm, đã tích lũy hành vi thiện đó vốn là đặc tính của cõi Sắc giới, vị ấy, ly dục,* chứng và an trú sơ thiền dị thục (quả) câu hữu với tâm bi; cái gì vào thời điểm đó là sự bi mẫn, hành động bi mẫn, trạng thái bi mẫn, tâm bi là sự giải thoát tâm (khỏi tàn nhẫn). Đây gọi là tâm bi. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm bi. BA 370 |

– Xem đoạn 205.

– 2 Xem Dhammasaṅgaṇī đoạn 1.

Ở đây, tâm bi là gì? Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, khi tầm và tứ đã được chế ngự, chứng và an trú nhị thiền câu hữu với tâm bi; vào thời điểm đó có xúc, 2 có sự bất động. Những trạng thái này là thiện. Sau khi đã làm, đã tích lũy hành vi thiện đó vốn là đặc tính của cõi Sắc giới, vị ấy, khi tầm và tứ đã được chế ngự, nhị thiền dị thục (quả). 3 Tam thiền. 3 Sơ thiền. 3 Nhị thiền. 3 Tam thiền. 3 Chứng và an trú tứ thiền câu hữu với tâm bi; cái gì vào thời điểm đó là sự bi mẫn, hành động bi mẫn, trạng thái bi mẫn, tâm bi là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm bi. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm bi. PTS vp 281

– Xem đoạn 205.

– 2 Xem Dhammasaṅgaṇī đoạn 1.

– 3 Hoàn chỉnh mỗi trường hợp theo dạng chung của sơ thiền, đoạn 693, nhưng với những điều chỉnh thích hợp.

PTS cs 694Ở đây, tâm hỷ là gì? Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, ly dục, chứng và an trú sơ thiền câu hữu với tâm hỷ; vào thời điểm đó có xúc, 2 có sự bất động. Những trạng thái này là thiện. Sau khi đã làm, đã tích lũy hành vi thiện đó vốn là đặc tính của cõi Sắc giới, vị ấy, ly dục,* chứng và an trú sơ thiền dị thục (quả) câu hữu với tâm hỷ; cái gì vào thời điểm đó là sự hoan hỷ, hành động hoan hỷ, trạng thái hoan hỷ, tâm hỷ là sự giải thoát tâm (khỏi ganh tỵ). Đây gọi là tâm hỷ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm hỷ.

– Xem đoạn 205.

– 2 Xem Dhammasaṅgaṇī đoạn 1.

Ở đây, tâm hỷ là gì? Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, khi tầm và tứ đã được chế ngự, chứng và an trú nhị thiền câu hữu với tâm hỷ; vào thời điểm đó có xúc, 2 có sự bất động. Những trạng thái này là BA 371 | thiện. Sau khi đã làm, đã tích lũy hành vi thiện đó vốn là đặc tính của cõi Sắc giới, vị ấy, khi tầm và tứ đã được chế ngự, nhị thiền dị thục (quả). 3 Tam thiền. 3 Sơ thiền. 3 Nhị thiền. 3 Tam thiền. 3 Chứng và an trú tứ thiền câu hữu với tâm hỷ; cái gì vào thời điểm đó là sự hoan hỷ, hành động hoan hỷ, trạng thái hoan hỷ, tâm hỷ là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm hỷ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm hỷ.

– Xem đoạn 205.

– 2 Xem Dhammasaṅgaṇī đoạn 1.

– 3 Hoàn chỉnh mỗi trường hợp theo dạng chung của sơ thiền, đoạn 694, nhưng với những điều chỉnh thích hợp.

PTS cs 695Ở đây, tâm xả là gì? Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập con đường dẫn đến tái sinh ở cõi Sắc giới, vị ấy, do đoạn tận lạc, chứng và an trú tứ thiền câu hữu với tâm xả; vào thời điểm đó có xúc, 2 có sự bất động. Những trạng thái này là thiện. Sau khi đã làm, đã tích lũy hành vi thiện đó vốn là đặc tính của cõi Sắc giới, vị ấy, do đoạn tận lạc, do đoạn tận khổ,* chứng và an trú tứ thiền dị thục (quả) câu hữu với tâm xả; cái gì vào thời điểm đó là sự bình thản, hành động bình thản, trạng thái bình thản, tâm xả là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm xả. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm xả.

– Xem đoạn 205.

– 2 Xem Dhammasaṅgaṇī đoạn 1.

PTS cs 696Tứ vô lượng tâm là: Từ, bi, hỷ, xả.

PTS cs 697Ở đây, tâm từ là gì? Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập thiền định thuộc cõi Sắc giới, tức là loại vô ký, không phải thiện, không phải bất thiện, không phải là quả của nghiệp, (là nhân) để an trú lạc trong hiện hữu hiện tại, vị ấy, ly dục,* chứng và an trú sơ thiền câu hữu với tâm từ; PTS vp 282 cái gì vào thời điểm đó là sự thương yêu, hành động thương yêu, trạng thái thương yêu, tâm từ là sự giải thoát tâm (khỏi sân hận). Đây gọi là tâm từ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm từ.

– Xem đoạn 205.

Ở đây, BA 372 tâm từ là gì? Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập thiền định thuộc cõi Sắc giới, tức là loại vô ký, không phải thiện, không phải bất thiện, không phải là quả của nghiệp, (là nhân) để an trú lạc trong hiện hữu hiện tại, vị ấy, khi tầm và tứ đã được chế ngự, nhị thiền. 2 Tam thiền. 2 Sơ thiền. 2 Nhị thiền. 2 Tam thiền. 2 Chứng và an trú tứ thiền câu hữu với tâm từ; cái gì vào thời điểm đó là sự thương yêu, hành động thương yêu, trạng thái thương yêu, tâm từ là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm từ. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm từ.

– Xem đoạn 205.

– 2 Hoàn chỉnh mỗi trường hợp theo dạng chung của sơ thiền, đoạn 697, nhưng với những điều chỉnh thích hợp.

PTS cs 698Ở đây, tâm bi là gì? Ở đây, tâm hỷ là gì? Ở đây, tâm xả là gì? Ở đây, vào thời điểm khi một vị tỳ-khưu tu tập thiền định thuộc cõi Sắc giới, tức là loại vô ký, không phải thiện, không phải bất thiện, không phải là quả của nghiệp, (là nhân) để an trú lạc trong hiện hữu hiện tại, vị ấy, do đoạn tận lạc, do đoạn tận khổ,* 2 chứng và an trú tứ thiền câu hữu với tâm xả; cái gì vào thời điểm đó là sự bình thản, hành động bình thản, trạng thái bình thản, tâm xả là sự giải thoát tâm. Đây gọi là tâm xả. (Cũng như vậy là) Các trạng thái còn lại tương ưng với tâm xả.

– Theo đoạn 697 với những điều chỉnh thích hợp.

– 2 Xem đoạn 205.

(Đây Kết Thúc) Phân Tích Theo Vi Diệu Pháp

3. Phần Vấn Đáp

PTS cs 699Tứ vô lượng tâm: Ở đây, một vị tỳ-khưu an trú với tâm câu hữu từ, biến mãn một phương. Tiếp phương thứ hai. Tiếp phương thứ ba.

Tiếp phương thứ tư. Như vậy, ở trên, ở dưới, xung quanh, khắp mọi nơi, đồng nhất với tất cả, vị ấy an trú biến mãn toàn thế giới của tất cả chúng sinh với tâm câu hữu từ, rộng lớn, cao thượng, vô lượng, BA 373 | không oán thù, không sân hận. Vị ấy an trú với tâm câu hữu bi, biến mãn một phương.

Tiếp phương thứ hai. Tiếp phương thứ ba. Tiếp phương thứ tư.

Như vậy, ở trên, ở dưới, xung quanh, khắp mọi nơi, đồng nhất với tất cả, vị ấy an trú biến mãn toàn thế giới của tất cả chúng sinh với tâm câu hữu bi, rộng lớn, cao thượng, vô lượng, không oán thù, không sân hận. Vị ấy an trú với tâm câu hữu hỷ, biến mãn một phương. Tiếp phương thứ hai.

Tiếp phương thứ ba. Tiếp phương thứ tư. Như vậy, ở trên, ở dưới, xung quanh, khắp mọi nơi, đồng nhất với tất cả, vị ấy an trú biến mãn toàn thế giới của tất cả chúng sinh với tâm câu hữu hỷ, rộng lớn, cao thượng, vô lượng, không oán thù, không sân hận.

Vị ấy an trú với tâm câu hữu xả, biến mãn một phương. Tiếp phương thứ hai. Tiếp phương thứ ba.

Tiếp phương thứ tư. Như vậy, ở trên, ở dưới, xung quanh, khắp mọi nơi, đồng nhất với tất cả, vị ấy an trú biến mãn toàn thế giới của tất cả chúng sinh với tâm câu hữu xả, rộng lớn, cao thượng, vô lượng, không oán thù, không sân hận.

PTS cs 700Trong tứ vô lượng tâm, bao nhiêu là thiện; bao nhiêu là bất thiện; bao nhiêu là vô ký.* Bao nhiêu là có nhân than thở; bao nhiêu là không có nhân than thở? PTS vp 283

– Các tam đề và nhị đề còn lại thích hợp.

1. Các Tam Đề

PTS cs 701(Tứ vô lượng tâm) Đôi khi là thiện; đôi khi là vô ký. Ba vô lượng tâm tương ưng với lạc thọ. Tâm xả tương ưng với phi khổ phi lạc thọ. (Tứ vô lượng tâm) Đôi khi là dị thục; đôi khi là nhân sinh dị thục; đôi khi không phải dị thục cũng không phải nhân sinh dị thục.

Đôi khi là đối tượng bị chấp thủ (do ái và tà kiến), là đối tượng của các thủ; đôi khi không bị chấp thủ, là đối tượng của các thủ. Không phải là ô nhiễm, là đối tượng của các ô nhiễm. Ba vô lượng tâm đôi khi câu hữu với tầm, câu hữu với tứ; đôi khi không có tầm, chỉ có tứ; đôi khi không có tầm, không có tứ.

Tâm xả là không có tầm, không có tứ. Ba vô lượng tâm đôi khi BA 374 | câu hữu với hỷ; đôi khi câu hữu với lạc; không câu hữu với xả; đôi khi không thể nói là câu hữu với hỷ. Tâm xả câu hữu với xả. (Tứ vô lượng tâm) Không phải bị đoạn trừ bởi sơ đạo cũng không phải bởi các đạo tiếp theo.

Không có căn bị đoạn trừ bởi sơ đạo cũng không phải bởi các đạo tiếp theo. Đôi khi là tích lũy (tục sinh tử tiếp diễn); đôi khi không phải tích lũy cũng không phải phân tán. Không phải thuộc bảy giai đoạn siêu thế cũng không phải thuộc giai đoạn siêu thế cuối cùng.

Là cao thượng. Không thể nói có đối tượng thấp hèn; đối tượng cao thượng; hay đối tượng vô lượng. Là trung bình.

Không có quả định thời (quả báo cố định). Không thể nói có đạo làm đối tượng; đạo làm nhân; hay đạo làm pháp chủ. Đôi khi là đã sinh; đôi khi là chưa sinh; đôi khi nhất định sẽ sinh.

Đôi khi là quá khứ; đôi khi là vị lai; đôi khi là hiện tại. Không thể nói có đối tượng quá khứ; đối tượng vị lai hay đối tượng hiện tại. Đôi khi là nội tâm; đôi khi là ngoại; đôi khi là cả nội lẫn ngoại.

Có đối tượng ngoại. Không hiển hiện, không có xúc chạm.

2. Các Nhị Đề

PTS cs 702Tâm từ là căn. Ba vô lượng tâm còn lại không phải là căn. (Tứ vô lượng tâm) Câu hữu với căn. Tương ưng với căn. Tâm từ là căn đồng thời câu hữu với căn. Ba vô lượng tâm còn lại không thể nói là căn đồng thời câu hữu với căn; (chúng) câu hữu với căn nhưng không phải là căn. Tâm từ là căn đồng thời tương ưng với căn. Ba vô lượng tâm còn lại không thể nói là căn đồng thời tương ưng với căn; (chúng) tương ưng với căn nhưng không phải là căn. Ba vô lượng tâm còn lại không phải là căn, câu hữu với căn. Tâm từ không thể nói là không phải căn, câu hữu với căn hay không phải căn, không câu hữu với căn.

(Tứ vô lượng tâm) Có nhân. Có điều kiện. Không hiển hiện. Không có xúc chạm. Không phải sắc pháp. Là pháp thế gian. Có thể nhận thức bằng một cách; không thể nhận thức bằng cách khác. Không phải là phiền não. Là đối tượng của các phiền não. Không tương ưng với các phiền não. Không thể nói là phiền não đồng thời là đối tượng của các phiền não; (chúng) là đối tượng của BA 375 | các phiền não nhưng không phải là phiền não. Không thể nói là, PTS vp 284 phiền não đồng thời tương ưng với các phiền não hay tương ưng với các phiền não nhưng không phải phiền não. Không tương ưng với các phiền não, là đối tượng của các phiền não.

(Tứ vô lượng tâm) Không phải là kiết sử. Không phải là triền. Không phải là lưu. Không phải là ách. Không phải là cái. Không phải là điên đảo. Có đối tượng. Không phải là thức. Là tâm sở. Tương ưng với thức. Gắn kết với thức. Được tạo ra bởi thức. Đồng sinh khởi với thức. Đi kèm theo thức. Gắn kết với, được tạo ra bởi thức. Gắn kết với, được tạo ra bởi, đồng sinh khởi với thức. Gắn kết với, được tạo ra bởi, đi kèm theo thức. Là pháp ngoại. Không phải là pháp y sinh. Đôi khi bị chấp thủ; đôi khi không bị chấp thủ.

– Hoàn chỉnh như trường hợp phiền não trong đoạn trước.

(Tứ vô lượng tâm) Không phải là thủ. Không phải là tùy phiền não. Không phải bị đoạn trừ bởi sơ đạo. Không phải bị đoạn trừ bởi các đạo tiếp theo. Không có căn bị đoạn trừ bởi sơ đạo.

Không có căn bị đoạn trừ bởi các đạo tiếp theo. Ba vô lượng tâm đôi khi câu hữu với tầm; đôi khi không có tầm. Tâm xả không có tầm.

Ba vô lượng tâm đôi khi câu hữu với tứ; đôi khi không có tứ. Tâm xả không có tứ. Ba vô lượng tâm đôi khi có hỷ; đôi khi không có hỷ.

Tâm xả không có hỷ. Ba vô lượng tâm đôi khi câu hữu với hỷ; đôi khi không câu hữu với hỷ. Tâm xả không câu hữu với hỷ.

Ba vô lượng tâm câu hữu với lạc. Tâm xả không câu hữu với lạc. Tâm xả câu hữu với xả.

Ba vô lượng tâm không câu hữu với xả. (Tứ vô lượng tâm) Không phải là đặc tính của cõi Dục giới. Là đặc tính của cõi Sắc giới. Không phải là đặc tính của cõi Vô Sắc giới.

Là nhiếp (tức là pháp thế gian). Không có xu hướng giải thoát. Không có quả định thời (quả báo cố định).

Là pháp có thể vượt qua. Không có nhân than thở.

– Hoàn chỉnh như trường hợp phiền não trong đoạn trước.

(Đây Kết Thúc) Phần Vấn Đáp

Phân Tích Tứ Vô Lượng Tâm Kết Thúc

Phân Tích Bộ (The Book of Analysis), bản dịch tiếng Anh từ Pāli Abhidhamma Vibhaṅga. Dịch bởi Paṭhamkyaw Ashin Thiṭṭila (Seiṭṭhila). Xuất bản bởi Hội Pāli Text Society, 1969.

Ấn bản điện tử SuttaCentral này được chuẩn bị bởi Manfred Wierich và Ven. Vimala và được đọc soát bởi Ariya Baumann. Một số thay đổi đã được thực hiện:

– Các liên kết nội bộ và ngoại bộ đã được bổ sung để người đọc có thể dễ dàng nhấp vào các tham chiếu đông đảo.

– Một số chữ viết tắt đã được mở rộng đầy đủ.

– Những sơ suất và lỗi hiển nhiên đã được sửa chữa, tất cả đều là những lỗi nhỏ.

Phân trang của ấn bản PTS gốc có thể tìm thấy ở lề trang. Trừ khi ngắt trang bắt đầu một đoạn mới, một thanh dọc chỉ thị phần đầu của trang mới.