Thiêm Phẩm Diệu Pháp Liên Hoa Kinh quyển 2

Phẩm 3: THÍ DỤ

Bấy giờ, Xá-lợi-phất vô cùng hoan hỷ liền đứng dậy chắp tay chiêm ngưỡng tôn nhan Đức Phật thưa:

– Hôm nay con được nghe pháp âm này của Thế Tôn, rất vui mừng được pháp chưa từng có. Vì sao? Xưa con đã từng theo Phật nghe pháp như vậy, thấy các Bồ-tát được thọ ký sẽ thành Phật mà chúng con thì chẳng được dự vào việc đó nên buồn bã vì mất vô lượng tri kiến của Như Lai .

Bạch Thế Tôn! Con thường ở một mình dưới gốc cây trong rừng núi, khi ngồi, lúc đi đều suy nghĩ: “Chúng con đồng vào pháp tánh, sao Như Lai chỉ dùng pháp Tiểu thừa để tế độ.” Đây là lỗi của chúng con không phải là lỗi của Thế Tôn. Vì sao? Vì chúng con chờ nghe Phật nói pháp nhân duyên để thành tựu quả Vô thượng Bồ-đề là chắc chắn phải dùng Đại thừa để được giải thoát, mà chúng con không hiểu rõ Đức Phật chỉ phương tiện tùy cơ nghi nói pháp. Cho nên, vừa mới nghe Phật nói pháp, chúng con liền tin theo, tư duy và nhận lấy sự chứng đắc đó.

Bạch Thế Tôn! Từ xưa đến nay con luôn tự trách mình. Hôm nay, con được nghe Phật nói pháp chưa từng có, chưa từng được nghe, liề n dứt sạch các sự nghi ngờ, thân tâm rất thư thái, an ổn. Đến nay con mới biết mình thật sự là Phật tử, từ miệng Phật sinh, từ pháp hóa sinh, được pháp phần của Phật.

Lúc ấy để làm rõ lại nghĩa trên, Xá-lợi-phất nói kệ:

Con nghe tiếng Pháp này

Được điều chưa từng có

Lòng vô cùng vui mừng

Lưới nghi đều dứt trừ,

Xưa nay nhờ Phật dạy

Không mất pháp Đại thừa

Tiếng Phật rất hiếm có

Trừ khổ não chúng sinh.

Con đã dứt các lậu

Nghe pháp hết buồn khổ

Con ở nơi hang núi

Hoặc dưới cây trong rừng,

Khi ngồi, lúc kinh hành

Thường suy nghĩ việc này:

“Than ôi, thật đáng trách

Sao lại tự khinh mình

Chúng ta cũng Phật tử

Đồng vào pháp vô lậu,

Chẳng được ở vị lai

Diễn nói đạo Vô thượng

Sắc vàng ba hai tướng

Mười Lực, các Giải thoát

Cùng chung trong một pháp

Mà chẳng được việc này

Tám mươi tướng tốt đẹp

Mười tám pháp Bất cộng

Các công đức như vậy

Mà ta đều đã mất.”

Lúc kinh hành một mình

Thấy Phật giữa đại chúng

Tiếng khen khắp mười phương

Lợi ích khắp chúng sinh,

Tự nghĩ mất lợi này

Con tự khinh dối mình

Con thuờng suốt ngày đêm

Luôn suy nghĩ việc ấy.

Muốn thưa hỏi Thế Tôn

Là mất hay không mất

Con thường thấy Thế Tôn

Khen ngợi các Bồ-tát,

Vì thế nên ngày đêm

Suy lường việc như vậy.

Hôm nay nghe Phật dạy

Tùy cơ nghi nói pháp

Vô lậu khó nghĩ bàn

Khiến chúng đến đạo tràng,

Con xưa chấp tà kiến

Làm thầy các Phạm chí

Thế Tôn biết tâm con

Trừ tà nói Niết-bàn

Con trừ hết tà kiến

Chứng đắc nơi pháp không.

Bấy giờ lòng tự bảo

Đã đến được diệt độ,

Mà nay mới tự biết

Chẳng phải thật diệt độ.

Khi nào chứng quả Phật

Đủ ba mươi hai tướng

Chúng Trời, Người, Dạ-xoa

Rồng, Thần đều cung kính

Lúc ấy mới được nói

Hoàn toàn đã đoạn tận.

Phật ở trong đại chúng

Nói con sẽ thành Phật

Nghe tiếng pháp như vậy,

Nghi ngờ đều dứt trừ

Khi mới nghe Phật nói

Trong lòng rất sợ nghi

Phải chăng ma giả Phật

Làm náo loạn lòng ta?

Phật dùng các loại duyên

Thí dụ khéo diễn bày

Tâm con an như biển

Con nghe lưới nghi dứt.

Phật nói đời quá khứ

Vô lượng Phật diệt độ

An trụ trong phương tiện

Cũng đều nói pháp này,

Phật hiện tại, vị lai

Số nhiều đến vô lượng

Cũng dùng các phương tiện

Để diễn nói pháp này.

Như Thế Tôn ngày nay

Đản sinh đến xuất gia

Thành đạo, chuyển pháp luân

Cũng dùng phương tiện nói.

Phật nói đạo chân thật

Ba-tuần không nói được

Vì thế con biết chắc

Không phải ma giả Phật.

Con bị sa lưới nghi

Cho là ma làm ra,

Nghe tiếng Phật dịu êm

Sâu sa rất nhiệm mầu,

Nói thông pháp thanh tịnh

Lòng con rất vui mừng,

Nghi ngờ dứt trừ hết

An trú trong thật trí.

Con chắc chắn thành Phật

Được trời, người cung kính

Chuyển pháp luân Vô thượng

Giáo hóa các Bồ-tát.

Lúc ấy, Phật bảo Xá-lợi-phất:

– Ta ở trong đại chúng Trời, Người, Sa-môn, Bà-la-môn mà nói: Từ xưa, ta đã từng ở chỗ hai vạn ức Đức Phật, vì đạo Vô thượng thường giáo hóa ông. Ông cũng đã theo ta thọ học từ lâu, ta dung phương tiện dẫn dắt ông vào trong pháp ta.

Xá-lợi-phất! Thuở xưa ta dạy ông chí nguyện Phật đạo, ông đã quên hết rồi tự nói đã được diệt độ. Hôm nay, ta muốn làm cho ông nhớ lại bản nguyện và đạo đã thực hành mà nói cho các Thanh văn kinh Đại thừa Diệu Pháp Liên Hoa Giáo Bồ-tát Pháp Phật Sở Hộ Niệm này.

Này Xá-lợi-phất! Đến vô lượng, vô biên không nghĩ bàn kiếp vào đời vị lai, sau khi cúng dường ngần ấy ngàn vạn ức Phật, phụng giữ chánh pháp và tu hành đầy đủ đạo Bồ-tát, ông sẽ thành Phật hiệu là Hoa Quang Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn; nước tên Ly cấu, cõi đó bằng phẳng thanh tịnh, đẹp đẽ, an ổn giàu vui, trời, người đông đảo, lưu ly làm đất, có tám đường giao thông dây bằng vàng ròng để giăng bên đường, hai bên đường có hàng cây bằng bảy báu luôn luôn có hoa quả. Đức Như Lai Hoa Quang cũng dùng ba thừa hóa độ chúng sinh.

Xá-lợi-phất! Tuy lúc Đức Phật ấy ra đời không phải đời xấu ác nhưng vì bản nguyện nên nói pháp ba thừa. Kiếp đó tên Đại bảo trang nghiêm. Vì sao gọi là Đại bảo trang nghiêm? Vì nước này dung Bồ-tát để làm quý báu lớn. Các Bồ-tát nhiều vô lượng, vô biên không thể nghĩ bàn, tính đếm thí dụ đều không được, ngoài sức trí tuệ của Phật ra, không ai có thể biết được, khi muốn đi thì có hoa đỡ chân.

Các Bồ-tát ấy đều không phải hàng mới phát tâm mà đã trồng gốc công đức từ lâu. Ở chỗ vô lượng trăm ngàn vạn ức Đức Phật tu hành phạm hạnh thanh tịnh thường được chư Phật khen ngợi, tu hành trí tuệ Phật đầy đủ sức thần thông lớn, biết rõ hoàn toàn tất cả các pháp môn, ngay thật không dối, chí niệm vững chắc. Bậc Bồ-tát như thế khắp đầy trong nước ấy.

Xá lợi phất! Đức Phật Hoa Quang thọ mười hai tiểu kiếp, trừ lúc còn làm vương tử chưa thành Phật. Nhân dân nước đó thọ tám tiểu kiếp. Sau mười hai tiểu kiếp Như Lai Hoa Quang thọ ký đạo Vô thượng Bồ-đề cho Bồ-tát Kiên Mãn bảo các Tỳ-kheo:

– Bồ-tát Kiên Mãn sau này sẽ thành Phật hiệu là Hoa Túc An Hành, Như Lai Ứng Cúng Chánh Đẳng Giác. Cõi nước Phật này cũng như vậy; chánh pháp tồn tại ở đời ba mươi hai tiểu kiếp; tượng pháp cũng tồn tại ba mươi hai tiểu kiếp.

Bấy giờ, để lập lại nghĩa này, Đức Thế Tôn nói kệ:

Đời sau Xá-lợi-phất

Thành Đấng Phật trí khắp

Hiệu gọi là Hoa Quang

Sẽ độ vô lượng chúng.

Cúng dường vô số Phật

Đầy đủ hạnh Bồ-tát

Mười lực, các công đức

Chứng đắc đạo Vô thượng.

Qua vô lượng kiếp rồi

Kiếp Đại bảo trang nghiêm

Thế giới tên Ly cấu

Trong sạch không vết nhơ,

Dùng lưu ly làm đất

Dây vàng giăng đường sá

Cây bảy báu đủ màu

Luôn có hoa quả quý,

Các Bồ-tát nước này

Chí niệm luôn bền vững

Thần thông Ba-la-mật

Đều đã được đầy đủ.

Ở vô số cõi Phật

Khéo học đạo Bồ-tát,

Các Bồ- tát như vậy

Phật Hoa Quang hóa độ

Khi Phật còn vương tử

Bỏ nước, xả vinh hoa

Vào đời sống sau cùng

Xuất gia thành Phật đạo.

Phật Hoa Quang ở đời

Thọ mười hai tiểu kiếp.

Dân chúng trong nước Ngài

Tuổi thọ tám tiểu kiếp

Sau khi Phật diệt độ

Chánh pháp trụ ở đời

Ba mươi hai tiểu kiếp

Hóa độ các chúng sinh.

Chánh pháp diệt hết rồi

Tượng pháp ba mươi hai

Xá-lợi lưu truyền khắp

Trời người đều cúng dường.

Phật Hoa Quang hoằng hóa

Sự việc đều như thế

Đấng Thánh Lưỡng Túc Tôn

Hơn hết không ai bằng

Phật ấy tức thân ông

Hãy nên tự vui mừng.

Bấy giờ, bốn bộ chúng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni , Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di và đại chúng Trời, Rồng, Dạ-xoa, Càn-thát-bà, A-tu-la, Ca-lâu-la, Khẩn-na-la, Ma-hầ u-la-già… thấy Xá-lợi-phất ở trước Phật được nhận lời thọ ký sẽ thành đạo Vô thượng Bồ-đề đều vô cùng vui mừng, mọi người tự cởi y trên của mình để cúng dường Phật. Thích Đề-hoàn Nhân, Phạm thiên vương cùng vô số Thiên tử… cùng đem y đẹp cõi trời, hoa trời Mạn-đà-la, Ma-ha mạn-đà-la cúng dường Đức Phật, y trời tung lên liền trụ giữa hư không mà tự quay tròn, trăm ngàn vạn loại nhạc trời đồng thời trổi lên giữa hư không, rưới các loại hoa trời nói lời rằng: “Đức Phật xưa ở thành Ba-la-nại, ban đầu chuyển pháp luân, hôm nay lại chuyển pháp luân lớn bậc nhất.” Lúc ấy để lặp lại nghĩa này các Thiên tử nói kệ:

Xưa ở Ba-la-nại

Chuyển pháp luân bốn Đế

Phân biệt nói các pháp

Sinh diệt của năm chúng

Nay lại chuyển pháp luân

Vô thượng rất thù thắng

Pháp sâu xa nhiệm mầu

Ít có người tín được.

Chúng con từ xưa nay,

Thường nghe Thế Tôn dạy

Chưa từng nghe chánh pháp

Thâm diệu như thế này

Thế Tôn nói pháp đó

Chúng con đều tùy hỷ

Đại trí Xá-lợi-phất

Được Đức Phật thọ ký

Chúng con cũng như thế

Chắc chắn được thành Phật,

Trong tất cả thế gian

Tôn quý không ai bằng

Phật đạo chẳng nghĩ bàn

Phương tiện tùy nghi nói,

Việc phước ta đã làm

Đời này hoặc đời trước

Và công đức gặp Phật

Đều hồi hướng Phật đạo.

Bấy giờ, Xá-lợi-phất bạch Phật:

– Bạch Đức Thế Tôn! Con không còn nghi ngờ, đích thân ở trước Phật được nhận lãnh lời thọ ký thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Còn một ngàn hai trăm vị tâm tự tại này, thuở xưa khi ở trong địa vị Hữu học Phật thường dạy: “Giáo pháp của ta có năng lực thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết hoàn toàn đạt đến Niết-bàn.” Các vị Hữu học, Vô học này cũng đều tự mình xa lìa chấp ngã, cùng chấp có, chấp không… cho là đã chứng Niết-bàn, hôm nay ở trước Đức Thế Tôn được nghe điều chưa từng nghe, đều sa vào sai lầm.

Lành thay, bạch Đức Thế Tôn! Xin Ngài vì bốn chúng nói nhân duyên ấy, khiến chúng con xa lìa nghi ngờ.

Bấy giờ Đức Phật bảo Xá-lợi-phất:

– Chẳng phải trước ta đã nói “Chư Phật Thế Tôn dùng các nhân duyên, thí dụ, lời lẽ, phương tiện để thuyết pháp đều vì quả vị Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.” Các điều đã nói đó đều vì giáo hóa hàng Bồ-tát. Nhưng, này Xá-lợi-phất! Ta sẽ dùng thí dụ để nói rõ nghĩa đó, các người có trí nhờ thí dụ này sẽ được hiểu.

Này Xá-lợi-phất! Như trong xóm làng, thành ấp, cõi nước, có đại trưởng giả già nua, của cải vô lượng, có nhiều ruộng vườn nhà cửa và tôi tớ. Nhà ông rộng lớn nhưng chỉ có một cửa trong nhà ấy có nhiều người cùng sống chung, một trăm, hai trăm cho đến năm trăm người, lầu gác đã mục, vách tường sụp đổ, cột nhà hư nát, trính xuyên nghiêng ngã cùng lúc, lửa bỗng bùng lên bốn phía, đốt cháy nhà cửa.

Các người con của trướng giả, hoặc mười, hai mươi đến ba mươi người ở trong nhà đó. Trưởng giả thấy lửa lớn từ bốn phía bốc cháy lo sợ suy nghĩ: “Ta có thể bằng cửa ngõ nhà cháy này bình yên đi ra nhưng các con ở trong nhà lửa ham vui chơi đùa, không hay biết, không lo sợ, lửa đến bức thân đau khổ vô cùng, mà tâm chúng chẳng nhàm chán, không muốn đi ra.”

Này Xá-lợi-phất! Trưởng giả lại suy nghĩ: “Thân và tay của ta có sức mạnh có thể dùng vạt áo hoặc dùng ván cứng đưa chúng ra khỏi nhà.”

Ông lại nghĩ: “Nhà này chỉ có một cửa lại nhỏ hẹp, các con thơ ấu chưa có nhận thức chỉ ham chơi đùa hoâc bị ngã, lửa lớn sẽ đốt cháy. Vì chúng nó ta nói việc đáng sợ. Nhà này đã bị cháy nên phải ra khỏi mau, nếu không sẽ bị lửa đốt.” Nghĩ rồi ông bảo các con:

– Hãy ra mau, cha rất thương yêu các con. Dùng lời hay để dụ dỗ mà các con ham vui chơi giỡn không chịu nghe theo, chẳng sợ sệt, không muốn ra, lại không biết thế nào là lửa, thế nào là nhà, thế nào là mất, cứ rảo chạy khắp nơi nhìn cha mà thôi.

Bấy giờ trưởng giả suy nghĩ: “Nhà này đã bị lửa lớn đốt cháy, ta và các con nếu không ra mau chắc sẽ bị cháy, ta sẽ dùng phương tiện khiến các con thoát khỏi sự tổn hại này.”

Cha biết rõ trước đây các con đều ưa thích các vật quý báu kỳ lạ, nếu có chắc sẽ vui thích liền bảo:

– Những thứ quý báu kỳ lạ này sẽ là của các con, nếu các con không lấy sau này sẽ hối tiếc. Các loại xe dê, xe nai, xe trâu đang để ở ngoài cửa, có thể dùng để dạo chơi. Các con hãy mau ra khỏi nhà lửa này, tùy ý muốn cha sẽ cho các con.

Bấy giờ, nghe cha nói đồ chơi quý báu vừa ý, các con đều mạnh mẽ xô đẩy lẫn nhau, cùng nhau tranh giành để chạy ra khỏi nhà lửa.

Khi ấy trưởng giả thấy các con đều dược an ổn ra khỏi nhà lửa, ngồi ở chỗ đất trống nơi ngã tư đường không còn lo sợ, tâm ông thư thái rất đỗi vui mừng.

Bây giờ các con thưa với cha:

– Lúc nãy cha đã hứa cho các con đồ chơi quý báu đẹp đẽ như xe dê, xe nai, xe trâu. Xin cha cho chúng con!

Này Xá-lợi-phất! Khi ấy trưởng giả cho các con mỗi người một xe lớn, xe ấy cao rộng, trang hoàng các thứ báu, lan can bao quanh bốn phía treo linh , lại dùng màn lọng giăng ở trên, dùng các thứ báu tốt đẹp hiếm có để trang hoàng, dây báu đan nhau rủ các chuỗi hoa, trải nhiều lớp nệm chiếu mềm mại, gối đỏ để ở trên, kéo bằng trâu trắng, màu da sáng, hình dáng xinh đẹp, có sức rất mạnh, bước đi vững chắc, nhanh như gió, lại có rất nhiều tôi tớ theo hầu hạ.

Vì sao? Vì trưởng giả đó của cải rất nhiều, các kho đều chứa đầy. Ông nghĩ: “Tài sản của ta không kể hết, ta không nên đem xe nhỏ, xấu mà cho các con. Những trẻ thơ này đều là con ta, ta yêu chúng không thiên vị, ta có rất nhiều xe lớn bằng bảy báu như thế nên bình đẳng mà cho chúng không phân biệt.”

Vì sao? Dù ta đem xe này cho cả nước còn không thiếu huống là cho các con, lúc ấy các con đều có xe lớn được điều chưa từng có chẳng phải là điều chúng mong cầu.

– Này Xá-lợi-phất! Ý ông nghĩ thế nào? Trưởng giả đó đồng đem xe báu lớn cho các con có dối gạt không?

Xá-lợi-phất thưa:

– Bạch Thế Tôn, không! Trưởng giả kia chỉ muốn các con thoát khỏi nạn lửa, vì để bảo vệ thân mạng của chúng nên chẳng có lỗi dối gạt. Vì sao? Thân thể được an toàn lại còn được đồ chơi quý báu, tốt đẹp huống là dùng phương tiện để cứu giúp chúng ra khỏi nhà lửa.

Bạch Thế Tôn! Dù trưởng giả không cho một xe nhỏ nào cũng không có dối gạt. Vì sao? Vì trưởng giả đã nghĩ như vầy: “Ta dùng phương tiện khiến chúng ra khỏi nhà lửa”, do nhân duyên này nên không có dối gạt, huống là trưởng giả tự biết mình của cải rất nhiều, muốn làm lợi ích cho các con nên đồng cho xe lớn.

Phật bảo Xá-lợi-phất:

– Lành thay, lành thay, như lời ông vừa nói! Xá-lợi-phất! Như Lai cũng như thế. Phật là cha của tất cả thế gian, các sự sợ hãi, lo lắng, buồn rầu, vô minh tăm tối ngăn che đều dứt sạch, thành tựu vô lượng, tri kiến, trí lực, vô sở úy, có sức thần thông lớn cùng sức trí tuệ đầy đủ các phương tiện Trí tuệ ba-la-mật, sức đại Từ, đại Bi thường không mỏi mệt, thường làm việc lành để lợi ích tất cả, mà sinh vào nhà lửa ba cõi cũ mục này, để cứu chúng sinh ra khỏi nhà lửa ba độc, sinh, già, bệnh, chết, lo buồn, khổ não, ngu si tối tăm, giáo hóa khiến cho chúng sinh được Vô thượng Bồ-đề. Thấy các chúng sinh bị những sự sinh, già, bệnh, chết, đau buồn, khổ não thiêu đốt cũng vì năm món dục tài lợi mà chịu những điều khổ đau. Lại vì tham đắm tìm cầu, nên hiện tại chịu các khổ, đời sau chịu cảnh khổ ở địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ. Nếu như sinh lên cõi trời, người thì cũng nghèo cùng khốn khổ, bị khổ vì xa lìa người yêu thương, gặp gỡ người oán ghét. Những sự khổ như thế mà chúng sinh vui vẻ dạo chơi, lặn hụp trong đó, không hay không biết, không kinh, không sợ cũng không nhàm chán để cầu giải thoát, ở trong nhà lửa ba cõi này rảo chạy khắp nơi, tuy bị khổ lớn nhưng không chút lo sợ.

Xá-lợi-phất! Thấy điều này, Phật nghĩ: “Ta là cha của chúng sinh nên ta phải cứu chúng ra khỏi những nạn khổ, ban niềm vui vô lượng vô biến trí tuệ của Phật để chúng được dạo chơi.”

Xá-lợi-phất! Như Lai lại nghĩ: “Nếu ta chỉ dùng năng lực thần thông và trí tuệ, bỏ đi phương tiện vì chúng sinh khen ngợi tri kiến trí lực, vô sở úy của Như Lai, chắc chắn chúng sinh không thể nhờ đó mà giải thoát được.” Vì sao? Vì các chúng sinh đó chưa thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết lo buồn khổ não bị thiêu đốt trong nhà lửa ba cõi, làm sao có thể hiểu được trí tuệ của Phật.

Xá -lợi-phất! Như ông trưởng giả kia dầu thân và tay có sức mạnh nhưng chẳng dùng đến chỉ dùng phương tiện ân cần cứu các con thoát khỏi nạn nhà lửa, rồi sau đều cho xe lớn quý báu.

Như Lai cũng thế, tuy có năng lực vô sở úy nhưng không dung đến, chỉ dùng phương tiện trí tuệ cứu vớt chúng sinh ra khỏi nhà lửa ba cõi vì chúng sinh nên nói ba thừa. Thanh văn, Duyên giác và Phật thừa, rồi dạy: “Các ông không nên ưa thích ở trong nhà lửa ba cõi, chớ tham đắm các thứ sắc, thanh, hương, vị, xúc, thô xấu, nếu tham mê liền sinh ái nhiễm thì sẽ bị thiêu đốt. Các ông hãy mau ra khỏi ba cõi sẽ được ba thừa Thanh văn, Duyên giác và Phật thừa.”

Nay ta bảo đảm việc này cho các ông hoàn toàn không dối gạt, các ông chỉ siêng năng tinh tấn tu hành. Như Lai đem phương tiện dẫn dụ chúng sinh, lại bảo: “Các ông nên biết pháp ba thừa đó đều là pháp mà bậc Thánh khen ngợi, là pháp tự tại không bị trói buộc, không bị lệ thuộc, đi bằng ba thừa này dùng các Căn, Lực, Giác chi, Thánh đạo, Thiền định, giải thoát Tam-muội vô lậu… để tự an vui thì được vô lượng sự an ổn khoái lạc.”

Xá-lợi-phất! Chúng sinh nào trong có tánh trí, được nghe pháp của Phật Thế Tôn và tin nhận ân cần tinh tấn, muốn mau ra khỏi ba cõi tự cầu chứng Niết-bàn, gọi là Thanh văn thừa, như các người con kia vì cầu xe dê mà ra khỏi nhà lửa.

Chúng sinh nào được nghe pháp của Phật Thế Tôn và tin nhận ân cần tinh tấn, cầu trí tuệ tự nhiên, ưa thích độc cư yên tĩnh hoàn toàn thấu rõ nhân duyên của các pháp, gọi là Duyên giác thừa như các người con vì cầu xe nai nên đã ra khỏi nhà lửa.

Chúng sinh nào được nghe pháp của Phật Thế Tôn và tin nhận, siêng tu tinh tấn cầu Nhất thiết trí, Phật trí, Tự nhiên trí, Vô sư trí, Tri kiến, Lực vô sở úy của Như Lai vì từ mẫn làm cho vô lượng chúng sinh an lạc, lợi ích trời, người, độ thoát tất cả gọi là Bồ-tát Đại thừa vi cầu được thừa này nên gọi là Đại, như các người con cầu xe trâu mà ra khỏi nhà lửa.

Xá-lợi-phất! Như ông trưởng giả kia thấy các con được an ổn ra khỏi nhà lửa đến chỗ không còn sợ hãi. Trưởng giả tự nghĩ: “Ta của cải rất nhiều nên bình đẳng đem xe lớn cho các con”. Đức Như Lai cũng vậy, là cha của tất cả chúng sinh, nếu thấy vô lượng, ngàn ức chúng sinh, nhờ cửa Phật mà thoát khỏi khổ, đường hiểm đáng sợ của ba cõi được an vui của Niết-bàn.

Bấy giờ Như Lai nghĩ: “Ta có vô lượng, vô biên trí tuệ, lực vô sở úy… tạng pháp của chư Phật, các chúng sinh này đều là con của Ta, nên Ta phải bình đẳng ban cho pháp Đại thừa, không để có người được diệt độ riêng, đều đem pháp diệt độ của Như Lai mà cho họ được diệt độ.”

Những chúng sinh đã thoát khỏi ba cõi, Phật đều cho những thứ vui thiền định, giải thoát… của các Đức Phật, các loại đó đều là một tướng, một loại được các bậc Thánh khen ngợi, được phát sinh thanh tịnh vi diệu an lạc bậc nhất.

Xá-lợi phất! Như ông trưởng giả ban đầu dùng ba loại xe dẫn dụ các con, sau rồi chỉ cho xe lớn vật báu trang nghiêm an ổn bậc nhất nhưng trưởng giả kia không hề có lỗi dối gạt. Như Lai cũng như thế, không có dối gạt, lúc đầu nói ba thừa dẫn dắt chúng sinh, sau đó chỉ dùng Đại thừa để độ thoát họ.

Vì sao? Như Lai có vô lượng tạng pháp trí tuệ, lực vô sở úy, có thể ban pháp Đại thừa cho tất cả chúng sinh, nhưng họ không có khả năng nhận hết.

Xá-lợi-phất! Vì nhân duyên đó nên biết Như Lai dùng sức phương tiện từ một Phật thừa phân biệt nói thành ba. Muốn thuyết minh lại nghĩa trên, Đức Phật nói kệ:

Ví như trưởng giả

Có một nhà lớn,

Nhà đó đã cũ

Mà lại hư nát.

Nhà cao nguy hiểm

Gốc cột gãy mục

Trính xuyên xiêu vẹo

Nền móng rã nát.

Vách tường sụp đổ

Đất bủn rớt xuống,

Mái lợp rách nát

Cột kèo xiêu vẹo

Bốn phía cong vạy

Khắp nơi nhơ bẩn.

Có năm trăm người

Sống ở trong đó

Xi, hiêu, điêu, thứu,

Quạ, thước, cưu, cáp,

Rắn độc, phúc yết,

Ngô công, do diên,

Thủ cung trăm chân,

Dứu, ly, hề thử,

Các độc trùng dữ

Chen chạy tán loạn.

Phân giải hôi thối

Nước dơ chảy tràn

Các trùng khương lương

Bu đầy trên đó

Cáo, sói, dã can

Liếm nhai, dày đạp

Cắn xé thây chết

Xương thịt ngổn ngang,

Do đây bầy chó

Đua nhau chụp lấy

Ốm đói sợ sệt

Tìm ăn khắp nơi

Giành giựt, cấu xé

Gầm gừ, gào sủa

Nhà đó đáng sợ

Hiện trạng như thế.

Khắp nơi đều có

Lỵ, mị, võng lượng

Dạ-xoa, quỷ dữ

Ăn nuốt thịt người,

Loài trùng độc dữ

Cầm thú hung ác

Ấp bú sản sinh

Đều tự giữ mình,

Dạ-xoa đua đến

Giành bắt để ăn

Ăn no nê rồi

Tâm dữ thêm hăng,

Tiếng chúng đánh nhau

Thật đáng lo sợ

Quỷ Cưu-bàn-trà

Ngồi xổm trên đất,

Có khi hổng đất

Một thước, hai thước

Qua lại, dạo đi

Cùng nhau chơi giỡn,

Nắm hai chân chó

Đánh la thất thanh

Lấy chân đạp cổ

Hiếp chó để vui

Lại có các quỷ

Thân nó cao lớn

Trần truồng đen xấu

Thường ở trong đó

La tiếng hung dữ

Kêu tìm thức ăn

Lại có các quỷ

Cổ nhỏ như kim

Lại có giống quỷ

Đầu như đầu trâu

Hoặc ăn thịt người

Hoặc ăn thịt chó

Đầu tóc rối tung

Độc ác hung hiểm

Đói khát dày vò

Kêu la rong chạy

Dạ-xoa quỷ đói

Các chim thú dữ

Đói rảo bốn bề

Rình xem cửa sổ,

Các nạn như thế

Vô cùng ghê sợ!

Nhà cũ mục đó

Thuộc về một người

Người ấy mới ra

Chưa được bao lâu

Sau đó nhà ấy

Bỗng nhiên phát hỏa

Một lúc bốn phía

Ngọn lửa hừng hực

Rường cột trính xuyên

Tiếng tách nổ vang

Gãy nát rơi xuống,

Vách tường sụp đổ

Các loại quỷ thần

Cất tiếng kêu to.

Loài chim điêu thứu

Quỷ Cưu-bàn-trà

Kinh sợ hoảng hốt

Không tự ra được.

Thú dữ trùng độc

Chui núp lỗ hang,

Quỷ Tỳ-xá-xà

Cũng ở trong đó.

Vì kém phước đức

Bị lửa thiêu đốt

Tàn hại lẫn nhau

Uống máu ăn thịt.

Các loài chồn cáo

Đều đã chết trước

Các thú dữ lớn

Giành giựt ăn nuốt.

Khói tanh ngùn ngụt

Phủ khắp bốn phía

Ngô công, do diên

Các loài rắn độc

Bị lửa đốt cháy

Tranh chạy khỏi hang

Quỷ Cưu-bàn-trà

Liền bắt mà ăn.

Lại các ngạ quỷ

Lửa cháy trên đầu

Đói khát nóng bức

Hoảng hốt chạy quanh

Nhà lửa như thế

Thật đáng ghê sợ!

Lửa cháy độc hại

Rất nhiều hoạn nạn

Khi ấy chủ nhà

Đứng ở ngoài cửa

Nghe có người nói

Các con của ông

Trước vì ham chơi

Vào trong nhà này

Nhỏ dại không biết

Chỉ ham vui chơi.

Trưởng giả nghe xong

Lo sợ vào nhà

Tìm cách cứu con

Khỏi bị lửa đốt,

Dụ dỗ các con

Nói các hoạn nạn

Quỷ dữ trùng độc

Lửa cháy lan tràn

Các khổ thứ lớp

Liên tục không dứt

Độc xà ngoan phúc

Các quỷ Dạ-xoa

Quỷ Cưu-bàn-trà

Dã can chồn chó

Điêu, thứu, xi, hiêu

Các loài trăm chân

Đói khát dày vò

Thật đáng ghê sợ!

Chỗ nạn khổ này

Lại còn lửa lớn

Các con không biết

Tuy nghe cha dạy

Nhưng vẫn ham vui

Chơi đùa mải miết.

Bấy giờ trưởng giả

Suy nghĩ như vầy:

“Các con như thế

Ta thêm sầu não

Trong nhà lửa này

Có gì vui đâu

Mà sao các con

Ham mê vui chơi

Không nghe lời ta

Sẽ bị lửa đốt.”

Ông lại suy nghĩ

Tìm ra cách khác,

Bảo với các con

Cha có rất nhiều

Đồ chơi quý báu

Xe báu tốt đẹp

Xe dê, xe nai

Xe trâu to lớn

Đang để ngoài cửa;

Các con ra mau

Cha sắm xe này

Để cho các con

Tùy theo sở thích

Dùng để dạo chơi.

Các con nghe nói

Những xe như thế

Liền cùng tranh giành

Đua nhau chạy ra,

Thoát khỏi khổ nạn.

Trưởng giả thấy con

Ra khỏi nhà lửa

Ở ngã tư đường

Ngồi tòa Sư tử.

Ông vui mừng, nói

Cha rất sung sướng

Các con của ta

Sinh, dưỡng rất khó

Nhỏ dại không biết

Vào nhà nguy hiểm

Rất nhiều trùng độc

Lỵ, mị đáng sợ

Lửa cháy hừng hực

Bốn phía phực lên,

Mà các con ta

Ham vui chơi đùa.

Ta đã cứu chúng

Khiến được thoát nạn

Vì thế con ơi

Ta rất vui mừng!

Khi ấy các con

Biết cha an tâm

Đều đến chỗ cha

Cùng thưa với cha:

Xin cho chúng con

Ba loại xe báu

Như cha đã hứa

Các con ra mau

Sẽ cho ba xe

Tùy các con muốn.

Bây giờ đúng lúc

Xin cho chúng con!

Trưởng giả giàu có

Kho báu rất nhiều

Vàng bạc, lưu ly,

Xa cừ, mã não

Lấy các vật báu

Làm các xe lớn

Trang trí đẹp đẽ.

Lan can bao quanh

Bốn phía treo linh

Dây vàng đan xen

Châu báu kết lưới

Giăng phủ phía trên,

Hoa vàng chuỗi ngọc

Rủ xuống khắp nơi

Màu sắc rực rỡ

Bao bọc quanh xe

Tơ lụa mềm mại

Dùng làm nệm chiếu

Vải quý hảo hạng

Trị giá ngàn ức

Bóng láng trắng sạch

Để trải trên nệm,

Có trâu trắng lớn

Mập, khỏe. sức mạnh

Thân hình đẹp đẽ

Kéo xe báu ấy,

Rất đông tôi tớ

Đi theo hầu hạ

Đem xe đẹp này

Cho đều các con.

Khi ấy các con

Vui mừng hớn hở

Ngồi trên xe báu

Dạo chơi khắp nơi,

Nô đùa vui vẻ

Tự do thoải mái.

Này Xá-lợi-phất!

Ta cũng như thế

Bậc Thánh tôn quý

Cha lành trong đời.

Tất cả chúng sinh

Đều là con ta

Say mê thế lạc

Không có trí tuệ,

Ba cõi bất an

Giống như nhà lửa,

Nạn khổ dẫy đầy

Thật đáng ghê sợ

Thường có sinh, già

Bệnh, chết, sầu lo

Các lửa như thế

Cháy luôn không tắt.

Như Lai đã lìa

Nhà lửa ba cõi

Thong thả vắng lặng

Ở yên trong rừng.

Trong ba cõi này

Đều của ta cả

Chúng sinh trong đó

Cũng là con ta

Ở trong cõi này

Rất nhiều hoạn nạn,

Chỉ có mình ta

Mới cứu được họ

Tuy có dạy bảo

Vẫn không tin nhận

Đối với dục nhiễm

Tham đắm sau dày

Dùng phương tiện này,

Để nói ba thừa

Khiến các chúng sinh

Biết khổ ba cõi

Giảng dạy chỉ bày

Đạo xuất thế gian.

Các người con ấy

Nếu tâm chắc chắn

Đầy đủ ba minh

Và sáu thần thông

Chứng quả Duyên giác

Bồ-tát không thoái.

Này Xá-lợi-phất!

Ta vì chúng sinh

Dùng thí dụ này

Nói một Phật thừa;

Các ông có thể

Tin nhận lời này,

Tất cả đều sẽ

Thành tựu Phật đạo.

Phật thừa vi diệu

Thanh tịnh bậc nhất.

Trong các thế gian

Không pháp nào hơn,

Chư Phật vui thích

Tất cả chúng sinh

Đều nên khcn ngợi

Cúng dường lễ bái

Vô lượng ngà n ức

Các lực, giải thoát

Thiền định. trí tuệ

Và các pháp khác.

Được thừa như vậy

Làm cho các ông

Ngày đêm kiếp số

Thường được dạo chơi,

Cùng các Bồ-tát

Và chúng Thanh văn

Theo thừa báu này

Thẳng đến đạo tràng

Vì nhân duyên này

Tìm khắp mười phương

Không thừa nào khác

Ngoài Phật phương tiện .

Này Xá-lợi-phất!

Tất cả các ông

Đều là con ta

Ta chính là cha,

Các ông nhiều kiếp

Bị khổ thiêu đốt

Ta đều cứu giúp

Ra khỏi ba cõi,

Tuy trước ta nói

Các ông diệt độ

Chỉ hết sinh tử

Thật sự chưa diệt.

Hôm nay nên làm

Chỉ có trí Phật

Có Bồ-tát nào

Ở trong chúng này,

Chăm chú lắng nghe

Pháp thật của Phật

Chư Phật Thế Tôn

Tuy dùng phương tiện

Hóa độ chúng sinh,

Đều là Bồ-tát

Nếu người trí nhỏ

Tham đắm ái dục

Vì những người này

Phật nói Khổ đế

Chúng sinh vui mừng

Chưa từng có được

Phật nói Khổ đế

Chân thật không khác

Có chúng sinh nào

Không biết gốc khổ

Đắm trong nhân khổ

Không thể rời bỏ,

Vì những người này

Phương tiện nói đạo.

Nguyên nhân các khổ,

Tham dục là gốc

Nếu trừ tham dục

Khổ không chỗ nương

Các khổ dứt hết

Là Đế thứ ba.

Vì chứng Diệt đế

Nên tu Đạo đế

Lìa khổ trói buộc

Gọi là giải thoát.

Phải làm thế nào

Để được giải thoát

Chỉ lìa hư vọng,

Mà gọi giải thoát

Thật sự chưa được

Giải thoát tất cả.

Phật nói người ấy

Chưa thật diệt độ

Người này chưa được

Vô thượng Bồ-đề.

Ý ta không muốn

Khiến đến diệt độ,

Ta là Pháp Vương

Tự tại với pháp

An ổn chúng sinh

Nên hiện ở đời.

Này Xá-lợi-phất!

Pháp ấn của ta

Vì lợi thế gian

Cho nên ta nói

Nơi ông đi qua

Chớ tuyên truyền sai

Nếu có người nghe

Tùy hỷ kính nhận

Phải biết người này

Bậc không thoái chuyển

Người nào tin tưởng

Nhận kinh pháp này

Người ấy đã từng

Gặp Phật quá khứ

Cung kính cúng dường

Từng nghe pháp này.

Người nào có thể

Tin lời ông nói,

Tức là thấy ta

Cũng là thấy ông

Và chúng Tỳ-kheo

Cùng các Bồ-tát,

Vì người trí sâu

Nói kinh Pháp Hoa

Người trí cạn nghe

Mê mờ không hiểu,

Tất cả Thanh văn

Và Bích-chi-phật

Đối với kinh này

Không đủ sức hiểu.

Này Xá-lợi-phất!

Người có lòng tin

Hiểu được kinh này

Huống là Thanh văn,

Những Thanh văn này

Đã tin lời Phật

Tùy thuận kinh này

Vượt ngoài trí họ.

Lại Xá-lợi-phất!

Những người kiêu mạn

Biếng nhác chấp ngã

Chớ nói kinh này

Phàm phu biết cạn,

Đắm trong năm dục

Nghe pháp không hiểu

Cũng không nên nói,

Người nào không tin

Hủy báng kinh này

Liền mất tất cả

Giống Phật ở đời.

Người nào nhăn mặt

Ôm mối nghi ngờ

Hãy nghe ta nói

Tội báo người này,

Hoặc Phật ở đời

Hoặc sau diệt độ

Người ấy chê bài

Đối kinh điển này

Thấy người đọc tụng

Biên chép thọ trì

Khinh chê, ganh ghét

Oán kết, giận hờn,

Tội báo người này

Ông hãy lắng nghe.

Người này chết rồi

Đoạ ngục A-tỳ

Hết trọn một kiếp

Lần lượt như vậy

Đến vô số kiếp

Được khỏi địa ngục

Lại đọa súc sinh

Làm chó chồn cáo,

Thân thể ốm gầy

Đen đủi ghẻ lác

Bị người xua đuổi

Lại còn bị người

Gớm nhờm ghét bỏ

Luôn bị đói khát

Xương thịt khô gầy

Sống chịu khổ sở

Chết bị ném đá

Mất hẳn giống Phật

Chịu tội báo này

Hoặc làm lạc đà

Hoặc làm loài ;ừa

Luôn phải chở nặng

Lại bị đánh đập

Chỉ nhớ nước cỏ

Không biết gì khác

Phỉ báng kinh này

Chịu tội như vậy

Nếu làm chồn cáo

Đi vào xóm làng

Thân thể ghẻ lác

Bị chột một mắt

Bị các trẻ nhỏ

Đánh đập liệng ném

Chịu nhiều khổ sở

Có khi gần chết

Đến khi chết rồi

Bị làm thân rắn

Thân hình dài lớn

Năm trăm do-tuần

Điếc lác không chân

Trườn bò bằng bụng

Bị các trùng nhỏ

Rúc rỉa ăn thịt

Ngày đêm chịu khổ

Không chút ngừng nghỉ

Phỉ báng kinh này

Chịu tội như thế

Nếu được làm người

Các căn ám độn

Lùn, xấu, què quặt

Đui điếc, lưng gù

Nói ra lời gì

Chẳng ai tin tưởng

Hơi miệng hôi thối

Bị quỷ dựa nhập

Nghèo cùng hèn hạ

Bị người sai khiến

Nhiều bệnh gầy gò

Không nơi nương tựa.

Tuy ở gần người

Chẳng ai để ý

Biết được điều gì

Liền lại quên mất,

Nếu làm nghề thuốc

Trị bệnh đúng cách

Người càng bệnh thêm

Có khi đến chết.

Nếu mình bị bệnh

Không ai chữa được,

Dù uống thuốc hay

Bệnh càng thêm nặng;

Bị người lừa gạt

Chiếm đoạt trộm lấy

Các tội như vậy

Tự mang vạ lấy.

Người tội như đây

Mãi chẳng gặp Phật

Vua trong hàng Thánh

Thuyết pháp giáo hóa

Người tội như đây

Thường sinh cõi nạn

Tai điếc, tâm loạn

Chẳng được nghe pháp.

Trong vô sô kiếp

Như cát sông Hằng

Câm điếc bẩm sinh

Các căn không đủ,

Thường đọa địa ngục

Như ở trong vườn

Các cõi ác khác

Như nhà của mình

Lạc đà, heo, chó

Là nơi thường đi

Vì chê kinh này

Mắc tội như thế!

Nếu được làm người

Đui, điếc, câm, ngọng

Nghèo cùng, ốm yếu

Để tự trang sức

Bệnh thủng khô gầy

Ghẻ lác ung thư

Các bệnh như thế

Dùng làm áo mặc;

Thân thường hôi hám

Nhơ nhớp chẳng sạch

Chấp trước ngã kiến,

Giận dữ tăng thêm

Dâm dục mạnh mẽ

Chẳng chừa cầm thú

Phỉ báng kinh này

Chịu tội như thế!

Này Xá-lợi-phất!

Người chê kinh này

Nếu kể tội lỗi

Cùng kiếp không hết,

Do nhân duyên đó

Ta báo các ông

Đừng nói kinh này

Cho người vô trí.

Ngườí nào lợi căn

Trí tuệ sáng suốt

Học rộng nhớ dai

Mong cầu Phật đạo,

Hạng ngườí như thế

Mới nói cho họ.

Ngườí đã từng gặp

Trăm ngàn ức Phật

Trồng các căn lành

Tâm rất bền vững

Hạng người như thế,

Mới nói cho họ.

Người nào tinh tấn

Thường tu tâm Từ

Không tiếc thân mạng

Mới nói cho họ.

Người nào cung kính

Không có tà kiến

Lìa các phàm ngu,

Ở riêng trong rừng

Hạng người như vậy

Mới nói cho họ.

Lại Xá-lợi-phất!

Thấy có người nào

Rời bỏ bạn ác

Gần gũi bạn lành

Hạng người như vậy

Mới nói cho họ.

Thấy Phật tử nào

Gíữ giới thanh tịnh

Như ngọc trong sáng,

Cầu kinh Đại thừa

Hạng người như thế

Mới nói cho họ.

Người nào không sân

Ngay thẳng nhu hòa

Thương yêu tất cả,

Cung kính chư Phật

Hạng người như vậy

Mới nói cho họ.

Lại có Phật tử

Ở trong đại chúng

Dùng tâm thanh tịnh,

Các loại nhân duyên

Lời lẽ thí dụ

Nói pháp thông suốt

Hạng người như tế

Mới nói cho họ.

Có Tỳ-kheo nào

Vì Nhất thiết trí

Cầu pháp khắp nơi,

Chắp tay kính nhận

Vui mừng giữ gìn

Kinh điển Đại thừa

Cho đến không nhận

Một kệ kinh khác,

Hạng người như thế

Mới nói cho họ.

Người nào thành tâm

Cầu xá-lợi Phật

Như cầu kinh này

Được rồi kính nhận,

Người ấy lại không

Cầu kinh nào khác

Cũng chưa từng nghĩ

Sách vớ ngoại đạo

Hạng người như thế

Mới nói cho họ.

Này Xá-lợi-phất!

Ta nói việc này

Người cầu Phật đạo

Cùng kiếp không hết,

Hạng người như thế

Mới tin hiểu được

Ông nên vì họ

Nói kinh Pháp Hoa.

Phẩm 4: TÍN GIẢI

Bấy giờ các vị Tuệ mạng Tu-bồ-đề, Đại Ca-chiên-diên, Đại Ca-diếp, Đại Mục-kiền-liên, được từ nơi Phật nghe pháp chưa từng có. Đức Thế Tôn thọ ký cho Xá-lợi-phất sẽ thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác nên phát tâm hy hữu rất vui mừng, rời chỗ ngồi đứng dậy sửa y phục, bày vai bên phải, quỳ gối bên phải, chắp tay cúi mình, nhất tâm cung kính, chiêm ngưỡng tôn nhan Đức Phật, thưa:

– Chúng con đứng đầu trong hàng Tăng, đều đã già nua, tự cho mình đã chứng Niết-bàn, không còn làm gì nữa nên không cần phải cầu Vô thượng Chánh đẳngChánh giác.

Bạch Thế Tôn! Từ xưa Thế Tôn nói pháp đã lâu, chúng con ngồi nơi tòa, thân thể mỏi mệt chỉ nhớ nghĩ Không, Vô tướng, Vô tác, đối với các pháp du hý thần thông, làm thanh tịnh cõi Phật, độ thoát chúng sinh của Bồ-tát, chúng con không ưa thích.

Vì sao? Thế Tôn khiến chúng con ra khỏi ba cõi được chứng Niết-bàn nhưng vì tuổi đã già nua, cho nên đối với quả vị Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác mà Phật giáo hóa cho Bồ-tát, chúng con không ưa thích chút nào.

Hôm nay được nghe Phật thọ ký cho hàng Thanh văn sẽ thành Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, chúng con vô cùng vui mừng được điều chưa từng có không ngờ bỗng nhiên được nghe pháp hiếm có, tự cảm thấy hạnh phúc được lợi hoàn hảo lớn, vô số châu báu không cầu tự nhiên có.

Bạch Thế Tôn! Chúng con xin nói ví dụ để làm rõ ý nghĩa này. Ví như có một người tuổi còn thơ ấu, bỏ cha trốn đi, ở lâu nơi nước khác, hoặc mười, hai mươi đến năm mươi năm, tuổi đã lớn lại them nghèo khổ, dong ruổi khắp nơi để tìm ăn mặc, lần lần tình cờ về đến nước mình.

Người cha từ trước đến nay tìm con không gặp, mới ở lại trong thành nọ. Nhà ông giàu có, của cải rất nhiều, các kho báu vàng bạc, lưu ly, san hô, hổ phách, pha lê, ngọc… đều đầy dẫy, tôi tớ phục vụ, người hầu hạ rất đông, xe voi, xe ngựa, xe trâu, xe dê nhiều vô số, lợi tức buôn bán đến khắp các nước, khách buôn bán rất đông.

Lúc ấy, người con nghèo khổ đi đến các xóm làng, phố phường lần hồi đến thành người cha ở. Người cha luôn nhớ con, xa con đã hơn năm mươi năm mà chưa từng nói với ai điều này, chỉ luôn thương nhớ và rất lo lắng. Ông nghĩ mình đã già nua, có nhiều của cải, các kho vàng bạc, châu báu đầy dẫy nhưng không có con nối dòng, một mai chết đi của cải tản thất không có người để giao phó. Vì vậy, lúc nào cũng lo nghĩ đến con. Ông lại nghĩ: “Phải chi ta tìm được con để giao phó của cải, thanh thản vui vẻ thì không còn lo âu.”

Bạch Thế Tôn! Lúc ấy cùng tử đi làm thuê, lần hồi tình cờ đến nhà người cha, đứng ở bên cửa, trông thấy cha mình, ngồi giường Sư tử, có ghế báu đỡ chân, các Bà-la-môn, Sát-đế-lợi, cung kính bao quanh, đeo chuỗi anh lạc, trân châu giá trị ngàn vạn để trang sức, người tôi tớ hầu hạ, tay cầm phất trần trắng, đứng hầu hai bên, màn báu che trên, lọng hoa rủ xuống, nước thơm rưới đất, rải hoa đẹp, trưng bày vật báu, phát ra, thu vào, lấy, cho… có các sự trang sức, oai đức tôn trọng như vậy.

Cùng tử thấy cha có thế lực lớn, liền kinh sợ, hối hận sao mình lại đến đây. Thầm nghĩ: “Ông này chắc là vua, hoặc cũng bằng vua, không phải là chỗ để bỏ sức làm thuê kiếm tiền, chẳng bằng đến xóm nghèo, có chỗ để ra sức làm mướn đổi lấy cơm áo. Nếu đứng đây lâu, bị thấy ta sẽ bị bắt buộc làm việc.” Nghĩ xong bỏ chạy thật nhanh.

Lúc đó ngồi trên tòa Sư tử, nhìn thấy liền biết con mình, ông trưởng giả rất vui mừng, suy nghĩ: “Kho tàng tài sản của ta đã có người giao phó. Ta luôn nhớ nghĩ đến con, làm sao để gặp nó, bỗng nhiên nó tự đến, thật vừa ý ta, tuy tuổi đã già nua nhưng ta vẫn còn tham tiếc.” Liền sai người hầu đuổi theo bắt lại.

Bấy giờ, người hầu chạy mau bắt lại, cùng tử kinh sợ lớn tiếng kêu oan:

– Tôi không xúc phạm ai sao lại bị bắt?

Người hầu càng giữ chặt lôi nhanh dẫn về.

Khi đó cùng tử tự nghĩ: “Mình không có tội mà bị bắt phen này chắc chết” lại càng hãi hùng bất tỉnh ngã xuống đất.

Người cha trông thấy, bảo người hầu:

– Chẳng cần người này nữa, thôi khỏi bắt đem về, hãy đem nước lạnh rưới cho nó tỉnh lại, đừng nói gì với nó.

Vì sao? Cha biết con mình ý chí thấp hèn, tự biết mình cao quý làm cho con khiếp sợ, biết chắc là con nên tìm cách không nói cho người khác biết đó là con mình, rồi sai người hầu nói: “Ta thả ngươi đi đâu thì tùy ý”. Cùng tử vui mừng được điều chưa từng có, liền đứng dạy đi đến xóm nghèo để tìm cơm áo.

Lúc ấy, muốn dụ dỗ con mình, trưởng giả bày cách bí mật sai hai người thân thể tiều tụy, không có oai đức:

– Các ngươi hãy đến đó, từ từ nói với cùng tử “Có chỗ làm này trả giá rất cao”. Nếu nó chịu thì đưa nó về đây làm, hễ nó hỏi làm việc gì, hãy nói là “thuê hốt phân, hai chúng tôi cũng làm chung với anh”. Hai người liền đi tìm cùng tử gặp rồi trình bày sự việc trên. Cùng tử hỏi giá cả xong đến hốt phân.

Người cha thấy con rất thương xót nhưng vẫn còn nghi ngờ.

Một ngày nọ, đứng nơi cửa sổ nhìn thấy thân con ốm yếu tiều tuỵ, phân đất bụi bặm dơ dáy, ông liền cởi chuỗi ngọc, áo tốt mịn màng, các thứ trang sức... mặc vào áo thô rách, nhơ nhớp, đính đầy bụi đất, tay cầm đồ hốt phân, bộ dạng đáng ghê sợ, bảo những người làm: “Các ông hãy siêng năng, đừng lười biếng”. Tìm cách để đến gần con, ông bảo:

– Này anh! Hãy làm luôn ở đây, đừng đi nơi khác, ta sẽ trả thêm tiền cho anh, mọi thứ cần dùng như thau gạo, bột, muối, dấm… anh đừng ngại, có người tớ già sẽ cung cấp đầy đủ, cứ yên tâm. Ta như cha của anh, đừng lo lắng. Vì sao? Vì tuổi ta đã già lớn mà anh thì còn trẻ mạnh, khi làm việc anh luôn không giả dối, lười biếng, giận hờn, nói lời oán trách, ta thấy anh không có những tánh xấu như các người làm khác, anh như con của ta.

Trưởng giả liền đặt tên cho cùng tử ấy là “con”. Tuy có vui mừng về điều này nhưng cùng tử vẫn tự cho mình là người làm thuê thấp hèn. Vì vậy trong hai mươi năm trưởng giả thường sai anh ta làm việc hốt phân. Sau đó cùng tử mới dần dần tin tưởng ra vào không còn ngại ngùng, nhưng vẫn ở nguyên chỗ cũ.

Bạch Thế Tôn! Khi ấy vì bị bệnh, tự biết mình không bao lâu sẽ chết, trưởng giả bảo cùng tử:

– Ta có kho báu vàng bạc đầy dãy, số lượng trong ấy bao nhiêu, thu chi thế nào con phải biết hết. Lòng ta như thế, con hãy thuận theo ý ta. Vì sao? Nay ta cũng giống như con, nên cố để ý đừng cho sót mất.

Cùng tử nghe lời, lãnh biết các vật vàng bạc châu báu và các kho tàng nhưng không hề có ý lấy một thứ gì đáng giá bằng bữa ăn. Anh ta vẫn còn ở chỗ cũ, tâm chí thấp hèn vẫn chưa bỏ được.

Ít lâu sau, trưởng giả biết ý con dần đần thông suốt, đã có chí lớn và tự chê tâm ngày trước, lúc gần chết, ông gọi con đến và mời đầy đủ bà con thân thuộc, quốc vương, quan đại thần, Sát-đế-lợi, cư sĩ, ông nói:

– Xin các vị biết cho, đây là con tôi, do tôi sinh ra, ở trong thành nọ, bỏ tôi trốn đi, nổi trôi khổ sở hơn năm mươi năm, nó tên như vậy, ta tên như vậy. Xưa ta ở thành này lo lắng tìm kiếm, bỗng nhiên ở nơi đây gặp nó. Nó thật sự là con của ta, ta thật sự là cha nó. Tất cả của cải của ta đều thuộc con ta, sự phát ra thu vào con ta đều đã biết hết.

Bạch Thế Tôn! Bấy giờ nghe cha nói như vậy, cùng tử rất vui mừng được điều chưa từng có, suy nghĩ: “Ta vốn chẳng mong cầu mà của tự nhiên đến.”

Bạch Thế Tôn! Trưởng giả giàu có ấy là Đức Như Lai, chúng con đều giống như con Phật, Như Lai thường nói chúng con là con.

Bạch Thế Tôn! Vì ba khổ, chúng con chịu các phiền não thiêu đốt trong sinh tử, mê lầm chẳng biết, ưa thích các pháp nhỏ. Hôm nay Thế Tôn làm cho chúng con dẹp trừ những phân dơ, che pháp hý luận. Chúng con ở trong đó cố gắng tinh tấn đạt đến Niết-bàn, cái giá trị của một ngày đã được đây rồi, rất vui mừng tự cho là đủ, liền nói: “Trong pháp của Phật nhờ chuyên cần tinh tấn nên đạt được rất nhiều”. Nhưng trước kia biết chúng con ưa thích sự thấp kém, ham mê pháp nhỏ nên Thế Tôn liền bỏ hết không vì phân biệt, nói: “Các ông sẽ có phần trong kho báu tri kiến của Như Lai.”

Thế Tôn dùng sức phương tiện nói trí tuệ của Như Lai, chúng con theo Phật được Niết-bàn giá trị của một ngày, cho là đã đầy đủ. Đối với pháp Đại thừa không có chí mong cầu. Chúng con lại nương tựa vào trí tuệ Như Lai, đối với pháp mà Phật đã mở bày, diễn nói cho hàng Bồ-tát, chúng con cũng chẳng có chí mong cầu.Vì sao? Vì biết chúng con thích pháp nhỏ, Phật dùng diệu lực của phương tiện thuận theo chúng con mà nói pháp, nhưng chúng con không biết mình thật sự là Phật tử. Hôm nay, chúng con mới biết đối với trí tuệ Phật, Thế Tôn không có lẫn tiếc. Vì sao? Vì chúng con vốn thật sự là Phật tử mà chỉ thích pháp nhỏ nếu chúng con ưa thích pháp lớn, Phật sẽ nói pháp Đại thừa cho chúng con.

Trong kinh này chỉ nói pháp Nhất thừa mà lúc xưa trước mặt các Bồ-tát, Phật chê trách Thanh văn ham pháp nhỏ, nhưng thật sự, Phật dùng pháp Đại thừa để giáo hóa. Vì thế chúng con nói: “Vốn không mong cầu nhưng pháp báu lớn của Pháp Vương tự nhiên đến, những điều đáng được của Phật tử, chúng con đã đạt được.”

Bấy giờ, để nói lại nghĩa trên ngài Đại Ca-diếp nói kệ:

Ngày nay chúng con

Nghe lời Phật dạy

Vô cùng vui mừng

Được chưa từng có,

Phật nói Thanh văn

Sẽ được thành Phật

Kho báu Vô thượng

Không cầu tự đến.

Giống như trẻ con

Thơ ngây không biết,

Bỏ cha trốn đi

Đến nước xa khác,

Trôi nổi khắp nơi

Hơn năm mươi năm

Cha nó buồn nhớ

Tìm kiếm khắp nơi.

Kiếm lâu mỏi mệt

Dừng lại một thành,

Xây dựng nhà cửa

Tự vui năm dục

Nhà ông giàu có

Rất nhiều vàng bạc

Xa cừ, mã não

Trân châu, lưu ly

Voi, ngựa, bò, dê

Kiệu cáng, xe cộ

Ruộng đất, tôi tớ

Nhân dân rất đông,

Xuất nhập lời lãi

Khắp đến nước khác,

Khách hàng buôn bán

Nơi nào cũng có

Đông trăm ngàn ức

Vây quanh cung kính.

Thường được vua chúa

Yêu mến quan tâm

Các vị quan lại,

Đều rất tôn trọng

Vì các sự duyên

Lui tới rất đông.

Giàu có như vậy

Có thế lực lớn

Nhưng đã già nua

Càng buồn nhớ con

Sớm chiều lo âu,

Ta gần chết rồi

Con dại bỏ ta

Hơn năm mươi năm

Kho tàng của cải

Phải làm sao đây?

Bấy giờ cùng tử

Vì tìm cơm áo

Ấp này ấp nọ

Nước này nước kia,

Có khi tìm được

Khi tìm chẳng được

Đói khát tiều tụy

Thân sinh ghẻ lác,

Dần dần trải qua

Đến thành cha ở

Lần hồi tình cờ

Tới trước nhà cha.

Lúc ấy trưởng giả

Đang ở trong nhà

Giăng màn báu lớn

Ngồi tòa Sư tử

Quyến thuộc vây quanh,

Nhiều người hầu hạ

Hoặc người tính toán

Vàng bạc của báu

Phát thu tài sản

Ghi chép sổ sách.

Cùng tử thấy cha

Giàu có oai nghiêm,

Cho là bậc vua

Hoặc bằng như vua,

Kinh sợ quái lạ

Sao lại đến đây.

Lại tự suy nghĩ

Nếu đứng đây lâu

Ta sẽ bị bắt

Ép buộc làm việc.

Suy nghĩ thế rồi

Liền chạy thật nhanh,

Hỏi thăm xóm nghèo

Muốn đến làm thuê.

Bấy giờ trưởng giả

Ngồi toà Sư tử

Trông thấy con mình

Âm thầm nhận biết

Liền sai người hầu,

Đuổi theo bắt lại.

Cùng tử hoảng sợ

Té xỉu xuống đất

Người này bắt mình,

Chắc mình bị giết

Sao vì cơm áo

Khiến ta đến đây.

Trưởng giả biết con

Ngu si thấp hèn

Chẳng tín lời mình

Chính là cha nó.

Ông liền tìm cách

Lại sai người khác

Mắt chột lùn xấu,

Không có oai đức

Các ngươi bảo nó

“Đến đây làm thuê

Hốt dọn phân dơ

Trả cho nhiều tiền.”

Cùng tử nghe xong

Vui mừng đi theo

Để hốt phân dơ

Dọn dẹp nhà cửa.

Trưởng giả trong nhà

Thường thấy con mình,

Nghĩ con ngu dại

Thích là m việc hèn.

Lúc đó trưởng giả

Mặc áo thô rách

Cầm đồ hốt phân

Đến chỗ con làm

Tìm cách gần gũi

Bảo con gắng làm

Sẽ trả tiền thêm

Cho dầu xoa chân

Thức ăn đầy đủ

Nệm chiếu dày ấm,

Dặn dò cặn kẽ

Anh hãy ráng làm

Lại dịu dàng bảo

Anh như con ta.

Trưởng giả có trí

Khiến dần ra vào

Qua hai mươi năm,

Làm lụng việc nhà

Cho biết vàng bạc,

Trân châu, pha lê

Phát thu của cải

Đều cho biết hết.

Vẫn ở ngoài cửa

Ngủ nơi am tranh

Tự an phận nghèo

“Chẳng phảí của mình”.

Cha biết lòng con

Dần dần tiến bộ,

Muốn cho của cải

Liền mời dòng họ

Quốc vương, đại thần

Sát lợi, Cư sĩ,

Giữa những người ấy

Nói là con tôi

Bỏ tôi đi xa

Hơn năm mươi năm

Tự nhiên nó về

Hai mươi năm nay.

Xưa ở thành nọ

Mất đứa con này,

Ta tìm khắp nơi

Rồi đến nơi đây

Nít ứng gì ta có,

Nhà cửa, người làm

Đều giao cho nó

Tùy ý sử dụng.

Con biết phận nghèo

Ý chí thấp hèn

Đang ở nhà cha,

Được nhiều của báu

Cùng với nhà cửa

Tất cả tài sản.

Vô cùng vui mừng

Được chưa từng có.

Phật cũng biết con

Ưa thích pháp nhỏ,

Chưa từng nói lời

“Các ông thành Phật”,

Mà nói chúng con

Được pháp vô lậu

Thành tựu pháp nhỏ.

Phật vì đệ tử

Thanh văn chúng con,

Nói đạo Vô thượng

Tu tập pháp này

Sẽ được thành Phật

Vâng lời Phật dạy

Vì các Bồ-tát,

Con dùng nhân duyên

Các loại thí dụ

Ngần ấy lời lẽ

Nói đạo Vô thượng.

Các vị Phật tử

Nghe con nói pháp

Ngày đêm suy gẫm

Tinh tấn tu tập

Bấy giờ chư Phật

Liền thọ ký cho

“Các ông đời sau

Sẽ được thành Phật.”

Tạng pháp bí mật

Của tất cả Phật

Chỉ thật sự nói

Cho các Bồ-tát

Không nói pháp này

Cho hàng Thanh văn;

Như đứa cùng tử

Được gần cha nó

Tuy biết của cải

Nhưng không muốn nhận.

Chúng con tuy nói

Kho báu pháp Phật,

Không có chí nguyện

Cũng lại như vậy.

Con diệt nội kết

Tự cho là đủ,

Chỉ được điều này

Không biết gì khác.

Chúng con dù nghe

Pháp tịnh cõi Phật

Giáo hóa chúng sinh,

Cũng chẳng ưa thích.

Vì sao như vậy?

Tất cả các pháp

Đều là rỗng lặng

Không sinh, không diệt

Không lớn, không nhỏ

Vô lậu, vô vi.

Suy nghĩ vậy rồi

Không hề ưa thích

Chúng con từ lâu

Không có chí nguyện

Không tham không thích

Trí tuệ của Phật

Đối với pháp mình

Cho đã hoàn hảo.

Chúng con từ lâu

Tu tập pháp không

Thoát khỏi hoạn nạn

Khổ não ba cõi

Thân cuối cùng trụ

Hữu dư Niết-bàn

Lời Phật dạy bảo

Chắc chắn đắc đạo,

Tức là có thể

Báo đáp ân Phật,

Chúng con tuy nói

Cho các Phật tử

Để cầu Phật đạo

Mà đối pháp này

Không hề mong muốn.

Đạo Sư buông bỏ

Biết rõ lòng con

Trước không khuyên gắng,

Chỉ nói lợi ích.

Như trưởng giả giàu

Biết con thấp hèn

Tìm cách khéo léo

Dụ dỗ con mình

Sau đó giao phó

Tất cả tài sản.

Đức Phật cũng vậy

Làm việc hiểm có

Biết thích pháp nhỏ

Dùng lực phương tiện,

Điều phục tâm con

Rồi dạy trí lớn

Chúng con ngày nay

Được chưa từng có.

Trước đây không mong

Giờ tự nhiên được

Như cùng tử ấy

Được nhiều của báu.

Bạch Đức Thế Tôn,

Con được đạo quả

Nơi pháp vô lậu,

Được mắt thanh tịnh

Chúng con lâu nay

Giữ giới Phật chế

Cho đến hôm nay

Mới được phước báo

Trong pháp của Phật

Tu hành phạm hạnh

Được quả Vô lậu

Quả lớn Vô thượng.

Hôm nay chúng con

Thật là Thanh văn

Đem giáo pháp Phật,

Giáo hóa chúng sinh

Hôm nay chúng con

Thật A-la-hán.

Đối với thế gian

Trời, Người, Ma, Phạm

Khắp ở trong đó

Xứng đáng nhận cúng,

Thế Tôn ân lớn

Đem việc hiếm có

Từ bi giáo hóa

Lợi ích chúng con

Vô lượng ức kiếp

Ai có báo được,

Hầu hạ hết mình

Cúi đầu kính lễ

Cúng dường tất cả

Cũng không đáp được.

Dùng đầu đội Phật

Hai vai cõng vác

Hằng hà sa kiếp

Tận tâm cung kính,

Dâng thức ăn ngon

Vô số y báu

Và các đồ nằm,

Các loại thuốc thang

Ngưu đầu, Chiên-đàn

Và các ngọc báu

Dùng xây tháp miếu

Y báu trải đất…

Các việc như trên

Đem cúng dường Phật

Hằng hà sa kiếp

Cũng không đáp được

Chư Phật hiếm có

Vô lượng, vô biên

Không thể nghĩ bàn

Năng lực thần thông

Vô lậu, vô vi

Vua trong các pháp,

Vì hạng thấp hèn

Nhẫn việc lớn này

Hiện tướng phàrn phu

Tùy nghi nói pháp.

Chư Phật tự tại

Đối với các pháp

Biết điều ưa muốn

Ý chí khả năng

Của các chúng sinh,

Tùy họ đảm nhận

Dùng nhiều ví dụ

Để diễn nói pháp.

Tùy các chúng sinh

Căn lành đời trước

Biết đã thành thục,

Hay chưa thành thục

Suy lường phân biệt

Biết rõ các việc

Nơi đạo Nhất thừa

Tùy nghi nói ba.