Di Sa Tắc Bộ Hoà Hề Ngũ Phần Luật quyển 27
Tên chữ Hán:彌沙塞部和醯五分律
LUẬT DI SA TẮC BỘ HÒA HÊ NGŨ PHẦN - QUYỂN 27
QUYỂN 27
Phần 5: NÓI VE CÁC PHÁP: PHÁ TĂNG, NGỌA cụ, TẠP
PHÁP, OAI NGHI, NGĂN BÔ TÁT, BIỆT TRÚ y.v...
Đoạn 4: NÓI VỀ PHÁP OAI NGHI
Đức Phật ở tại thành Xá-vệ. Bấy giờ có một Bà-la-môn xuất gia,
sạch sẽ quá mức thường lệ, từ nhờm gớm đại tiểu tiện của mình, làm
sạch bằng cỏ lợi xí, cắt đứt da thịt làm thương tổn, chảy máu dính nhớp y
và ngọa cụ của Tăng, các Tỳ-kheo bằng mọi cách quở trách, nói: Thầy
tự gớm nhờn phần đại, tiểu tiện của thầy, làm sao thầy có thể săn sóc
bệnh của các Tỳ-kheo, bạch Phật. Phật dạy: Không nên dùng cỏ xí. Khi
ấy, Tỳ-kheo lõa hình lên nhà xí, các bạch y chê trách, nói: Tỳ-kheo này
chính là Ni-kiền-tử. Các Tỳ-kheo bạch Phật. Phật dạy: Không nên lõa
hình lên nhà xí. Lõa hình lên nhà xí phạm Đột-kiết-la. Có Tỳ-kheo ở
chỗ A-lan-nhã cách xa nhà xí, bị đại tiện cấp bách không thể đến nơi
nhà xí, bạch Phật. Phật dạy: Trường hợp không thể đi kịp, cho phép ngó
bốn hướng không có người thì có thể giải quyết. Có Tỳ-kheo trước đã
vào nhà xí, sau đó có Tỳ-kheo không hệ niệm lên nhà xí, không khảy
móng tay cũng không tằng hắng, mở cửa đột nhập, Tỳ -kheo ở trong xấu
hổ, giận trách, Tỳ-kheo đến sau phải xin lỗi.
Lại có Tỳ-kheo lên nhà xí tuy có khảy móng tay, mà Tỳ-kheo ở
trong không trả lời, cũng vào, đưa đến tình trạng giận trách, bạch Phật.
Phật dạy: Không nên để rối loạn tâm khi lên nhà xí. Rối loạn tâm lên
nhà xí phạm Đột-kiết-la. Nay Ta vì các Tỳ-kheo quy định pháp tắc lên
nhà xí đầu tiên cần phải học. Đây là vấn đề Tỳ-kheo trọn đời phải học,
nếu không học phạm Đột-kiết-la.
Khi Tỳ-kheo lên nhà xí cần xem trước sau và hai bên, đến trước
nhà xí thì phải tằng hắng, khảy móng tay khiến người bên trong và phi
nhân biết. Người trong nhà xí cũng phải khảy móng tay, tằng hắng.
Vào trong nhà xí rồi cần phải xem trước sau và hai bên, ngó khắp trong
nhà xí, xem có rắn, bò cạp, trùng độc hay không. Không nên máng y
hai bên cánh cửa, phải thu vén y sao cho gọn, định tâm an ổn rồi ngồi.
Không được làm vấy nhớp trên nhà xí. Hoặc người đi trước hay tự mình
làm nhớp đều phải lau chùi sạch sẽ, cần rửa thì rửa, cần lau thì lau, cần
dọn cỏ nhớp thì phải dọn sau đó mới ra đi. cẩn thận khéo vén y đừng
để nhớp. Đến chỗ tiểu tiện và chỗ rửa đại tiểu tiện cũng nên như vậy.
Nếu khi dùng nước, trước hết nên xem có trùng hay không. Không được
dùng nhiều nước, cốt yếu là dùng vừa đủ. Súc đồ đựng nước phải cẩn
thận nhẹ tay, đừng cho nó va chạm, đưa đến sự hư bể. Dùng nước, nếu
hết, phải lấy cho đầy, nếu có việc gấp cần phải đi, cũng phải lấy lại cho
đủ một người dùng rồi đậy lại mới đi.
Có các Tỳ-kheo ngồi thiền bên nhà xí, nằm ngủ, nhuộm vá y
phục, thọ kinh, kinh hành, trở ngại các Tỳ-kheo lên nhà xí, các Tỳ-kheo
bạch Phật. Phật dạy: Không nên làm như vậy.
Có các Tỳ-kheo, trú xứ quá hẹp, không thể làm nhà xí cách ra xa,
bạch Phật. Phật dạy: Nếu trú xứ quá hẹp cho phép dùng vải che, cho
khỏi trở ngại nhau. Có các Tỳ-kheo lên nhà xí xỉa răng, các Tỳ-kheo
nhờm gớm lại trở ngại các Tỳ-kheo lên nhà xí, bạch Phật. Phật dạy:
Không nên làm như vậy.
Có Tỳ-kheo xỉa răng bên nhà xí. Phật dạy: Cũng không nên làm
như vậy. Có các Tỳ-kheo xỉa răng rồi cắm cây tăm nơi móc của vách
nhà xí làm cho y của các Tỳ-kheo bị hư, hoặc bị tổn thương nơi da thịt.
Phật dạy: Không nên làm như vậy. Các Tỳ-kheo xỉa răng rồi bỏ tăm
nơi cành cây hay bên gốc cây, thọ thần sân hận. Phật dạy: Không nên
như vậy.
Có các Tỳ-kheo đại tiểu tiện rồi không có vật gì rửa chùi, nhớp
thân hình và y phục. Phật dạy: Nên dùng cỏ chùi, Tỳ-kheo lại dùng
miếng tre, miếng lau để chùi bị thương tổn nơi đó. Phật dạy: Không nên
dùng vật bén làm đồ chùi, nên róc bỏ các cạnh, trừ cây sơn, các cây
khác đều được dùng. Các Tỳ-kheo làm đồ chùi quá dài hay quá ngắn,
quá thô hay quá tế. Phật dạy: Nên làm cỡ vừa phải. Các Tỳ-kheo dùng
cỏ chùi rồi, nhét vào trong lổ cầu tiêu. Phật dạy: Không nên như vậy.
Các Tỳ-kheo quăng cỏ chùi lung tung nơi đất. Phật dạy: Nên làm cái đồ
để đựng, nếu đầy, người nào đó thấy đầy nên đem đổ vào hầm, hoặc
bảo người đốt.
Các Tỳ-kheo rửa đại tiểu tiện nhớp tay. Phật dạy: Nên dùng tro,
đất, phân bò rửa cho sạch. Các Tỳ-kheo rửa đại tiểu tiện rồi, lấy tay chà
nơi vách cho sạch, vách bị hư. Phật dạy: Không nên chà như vậy, nên
dùng gạch, đá mà chùi rửa.
Các Tỳ-kheo dùng tro, đất, phân bò bỏ nơi đất nhơ nhớp. Phật
dạy: Nên dùng đồ đựng.
Có các Tỳ-kheo dùng cây xỉa răng quá dài. Phật dạy: Không nên
làm như vậy, cho phép, dài nhất là một gang tay. Có các Tỳ-kheo làm
cây xỉa răng quá ngắn, thấy Phật, vì sự cung kính, bèn nuốt vào trong
họng, nhờ oai thần của Phật khiến cho nó không bị nguy hiểm. Phật
dạy: Không nên làm như vậy, ngắn nhất cho phép dài năm lóng tay,
cũng không nên quá thô, hay quá nhỏ.
Các Tỳ-kheo không đứng một chỗ xỉa răng mà xỉa bỏ lung tung.
Phật dạy: Không nên như vậy. Có các Tỳ-kheo nơi A-lan-nhã đứng một
chỗ xỉa răng, đường xa, trở ngại việc khất thực, lại không nhận được
phần cúng dường. Phật dạy: Tỳ-kheo nơi A-lan-nhã cho phép nhất tâm,
vừa đi vừa xỉa răng. Có các Tỳ -kheo đến nơi giếng xỉa răng. Phật dạy:
Không nên như vậy. Có các Tỳ-kheo dùng tăm xỉa răng rồi, không rửa,
trùng ăn bị chết. Phật dạy: Không nên như vậy, dùng rồi nên rửa sạch
mới bỏ. Có các Tỳ-kheo thiếu cây xỉa răng. Phật dạy: Cho phép cắt bỏ
khúc xỉa rồi, khúc chưa dùng cất để dùng.
Có một Tỳ-kheo dùng cái dãy để đựng giày dép, đựng tăm xỉa
răng, tăm xỉa răng bị nhớp. Phật dạy: Nên dùng vật khác để đựng. Có
các Tỳ-kheo lại xỉa răng nơi nhà sưởi ấm, giảng đường, nhà ăn, chỗ làm
thức ăn, trước Thượng tọa, Hòa thượng, A-xà-lê. Phật dạy: Không nên
làm như vậy.
Có các Tỳ-kheo bệnh, Thượng tọa, Hòa thượng, A-xà-lê chăm
sóc, không dám xỉa răng trước các vị ấy. Phật dạy: Khi bệnh thì cho
phép. Các Tỳ-kheo xỉa răng trước bạch y, bạch y chê trách, nói: Sa-môn
Thích tử chỉ siêng năng sửa sang hàm răng. Phật dạy: Không nên làm
như vậy. Các Tỳ-kheo lại không dám đối trước tất cả các bạch y xỉa
răng. Phật dạy: Không nên làm như vậy, nếu hạng bạch y hào quý thì
không nên xỉa răng trước họ. Có các Tỳ-kheo xỉa răng trước ngoại đạo,
cũng bị chê trách như trên. Phật dạy: Cũng không nên làm như vậy.
Các Tỳ-kheo lại không dám xỉa răng trước tất cả ngoại đạo, họ lại nói:
Sa-môn Thích tử cung kính chúng ta, không dám xỉa răng trước chúng
ta. Đức Phật dạy: Không nên làm như vậy. Nếu hạng người gây tổn hại
đối với Phật pháp thì không nên xỉa răng trước họ. Đức Phật dạy: Ta vì
các Tỳ-kheo quy định pháp học sơ đẳng về việc lên nhà xí v.v... nên thọ
trì suốt đời.
Bấy giờ, CÓ một Tỳ-kheo khất thực không hệ niệm tại tiền (không
để ý), vào trong nhà người, không nhớ lối ra, nên đi theo một chỗ khác
để ra, thấy một người nữ ở trong nhà, nằm ngửa lộ hình. Tỳ-kheo hốt
hoảng vội vã chạy nhanh ra khỏi nhà. Người chủ nhà đi về thấy Tỳ-
kheo chạy ra một cách hốt hoảng, nên nghĩ: Tỳ-kheo này vào nhà ta,
chắc có làm việc gì bất chính, liền vào trong nhà xem thấy người vợ
nằm ngửa lộ hình, bèn nghĩ Tỳ-kheo đã tư thông với vợ mình, vội vàng
chạy theo Tỳ-kheo kêu: Đứng lại! Ông làm việc như vậy, như vậy trong
nhà tôi. Tỳ-kheo nói: Ông đừng nói câu đó, pháp của Tỳ-kheo chúng
tôi không làm việc ác như vậy. Người kia không tin, đánh Tỳ-kheo gần
chết, đoạt y bát rồi thả đi. Tỳ-kheo kia khi trở về trong Tăng phường
kể lại sự việc với các Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo bằng mọi cách quở trách:
Tại sao thầy không hệ niệm tại tiền, vào nhà người ta mà không nhớ
đường đi ra. vấn đề được bạch Phật. Phật dạy: Nay Ta vì các Tỳ-kheo
khất thực, quy định pháp đầu tiên cần phải học, nên thọ trì trọn đời, nếu
không học phạm Đột-kiết-la.
Tỳ-kheo khất thực phải nhất tâm dậy sớm, xuống giường mang
dép, lấy nội y để mặc, đập giữ sạch bụi bặm, dây thắt lưng cũng vậy,
mặc y hạ cho ngay ngắn, từ gót chân trở lên một cách gang tay, bên trái,
phía trên ém hai bên, xếp hai bên, ngay phía sau xếp hai lần, rồi buộc
dây, chậm rãi lấy dép mang đi đường, không nên mang nhầm lẫn, nhất
tâm lấy Tăng-già-lê và bình bát. Khi rửa bát nên ngồi xổm không nên
đứng, nếu rửa bát bằng thiếc thì cho phép cách đất một thước, bát tô ma
thì cách đất bốn lóng tay, bát sành thì khoảng cách giữa bằng mức hai
loại bát kia. Rửa rồi không nên để chỗ dễ lăn ngã, cũng không nên để
chỗ bên trên có vật, có thể rớt xuống, không được lau và phơi lúc giữa
ngày, có thể dùng để uống nước dưới bóng mát, nước rửa bát nên đổ
giữa trưa. Khi ra ngoài nên nhất tâm, cần đóng cửa thì để bình bát đặt
giữa hai chân, sau đó mới đóng cửa. Chìa khóa nên cất chỗ nào đừng
cho ai thấy. Cách xóm làng không xa, chỗ đất nào bằng phẳng, có cỏ
mềm mại, để bình bát xuống, đập giũ y Tăng-già-lê và y Trung hạ, mặc
vào ngay thẳng, tay bên trái nắm y, tay bên phải bưng bát, cúi đầu nhìn
trước chân mà đi, nên nhớ kỹ các ngõ hẻm, phân biệt cửa nhà người,
tướng mạo của nó. Khi đến cửa nên khảy móng tay hay tằng hắng khiến
cho có tiếng, để người hay phi nhân bên trong biết. Vào cửa rồi nên
tính toán, nên đứng chỗ nào, nếu có người nói: Đại đức vào, thì thâu
giữ tâm vào, nếu có người cho thức ăn, không nên đến nơi thức ăn mà
thọ. Nếu người nữ trao thức ăn, không nên cùng nói chuyện, không nên
ngó chăm chăm, không nên lưu ý tướng tốt, xấu của họ. Nếu một nhà đủ
thì tốt, bằng không thì đến nhà khác. Đủ rồi thì thôi. Nhận đủ thức ăn,
ra khỏi xóm làng, cách xa rồi, để bình bát xuống đất, cởi y Tăng-già-lê,
đập giũ bụi, nếu có bùn nhớp nên lau cho sạch, xếp lại, vắt lên vai đi.
về đến trú xứ mở cửa ngõ vào, để y bát vào chỗ cũ, đập giũ giày dép
lau cho sạch, sau đó thâu giữ tâm, rửa chân, lau cho khô, trở lại mang
dép vào phòng, mở cửa vào phòng, máng y bát vào chỗ thường lệ. Nếu
muốn dùng dầu thoa chân thì cho phép thoa bàn chân. Quét sạch chỗ
ngồi ăn, trải tọa cụ, lấy nước sạch, chuẩn bị khăn lau tay lau chân. Nếu
tại trú xứ có canh rau, dấm, tương muôi nên dự tính để vào một chỗ, rửa
đồ đựng thức ăn dư, nhắm thức ăn mình ăn không hết thì sớt trước để
trong đó. Nếu thấy Thượng tọa mang thức ăn về sau, nên đứng dậy đón
rước, cầm y bát để vào chỗ cũ của Thượng tọa và thưa: Y bát để chỗ
này. Rồi vì người cởi giày dép, nếu có dính đất thì để ngoài cửa. Đến
giờ đánh kiền chùy, hoặc xướng lệnh để tập hợp. Tập hợp rồi, trước hết
đi xem đồ đựng thức ăn dư, có dư sớt bớt vào trong đó, nếu thiếu thì đến
lấy thêm cho đủ, vậy sau mới sớt tương rau. Khi đang ăn, nếu Tỳ-kheo
đến sau, nên đưa nước cho vị ấy. Vị ấy nhận nước thì trao thức ăn đựng
trong đồ đó, nếu không nhận nước, tức là vị kia đã ăn rồi. Chúng ăn rồi,
nên thu xếp tọa cụ, dọn những thứ nhớp rồi quét đất cho sạch, rửa đồ
đựng thức ăn dư, úp lại để chỗ cũ, cất bình nước, đến trong phòng Hòa
thượng, A-xà-lê, có việc gì nên thì làm, sau đó mới về lại phòng, hoặc
đọc tụng, hoặc tọa thiền, hoặc kinh hành, để cho tâm thanh tịnh, trừ các
triền cái. Hòa thượng, A-xà-lê cũng không nên vì việc nhỏ mà bảo đệ
tử ở lại. Nếu Hòa thượng, A-xà-lê sẽ vì bốn chúng nói pháp, đệ tử nên
quét dọn chỗ nói pháp, trải tọa cụ, lấy nước vào bình, lấy khăn lau tay,
lau chân, nếu có nước uống phi thời nên lọc cho sạch, để một chỗ, nói
pháp rồi nên thu dọn tọa cụ và các vật. Nếu Hòa thượng, A-xà-lê cần
tắm rửa nên sửa soạn những thứ cần trong phòng tắm, cần nước lạnh
thì lấy nước lạnh, cần nước nóng thì lấy nước nóng. Thầy vào nhà tắm
rồi nên thưa: Con cần vào hay không? Nếu cần thì vào, vào rồi nên ở
sau lưng. Thầy tắm xong, hầu thầy về lại phòng, thầy không thể đi thì
nên dìu, hoặc đưa y cho thầy. Thầy cần nước phi thời nên dâng cho
thầy. Thầy cần kêu Tỳ-kheo nào thì nên kêu, cần đèn thì đốt đèn. Nếu
không có đèn khi trao nước nên thưa cho rõ: Nước con dâng đây đã lọc
rồi, thầy dùng. Ban đêm nên thưa hỏi thầy: Con nên ngủ tại đây không?
Thầy nói: cần, thì nên ở lại, nếu thầy nói không, thì trở về lại phòng,
hành đạo như trên. Sáng ngày nên đến thưa hỏi thầy: Ngủ ngon giấc
không, nên tìm bữa ăn trước, bữa ăn sau, cháo, Đát-bát-na cho thầy,
trong Tăng có, nên nhận phần cho thầy, có chỗ nào mời theo thứ tự,
cũng nên nhận phần cho thầy. Nếu muôn vào xóm làng, nên thưa: Thầy
cần mặc y dày hay y mỏng? Thầy cần thứ nào, dâng thứ ấy. Nếu thầy
bảo: Ông cần đi với tôi, thì đi. Đến nhà người, nếu không đuỢc vào thì
không nên giận. Nếu vào cửa ngõ rồi mà không được mời ngồi cũng
không nên giận, nên đứng sau lưng thầy. Nếu đàn-việt cho thức ăn, nên
nhận, không cho cũng không nên giận. Nói pháp nơi nhà bạch y, không
nên loạn ngữ. Nếu thầy nói lời vụng về, phải khéo biết kỉnh giác. Thầy
về, theo về, hành đạo như trên. Đây là pháp học ban đầu của Tỳ-kheo
khất thực nơi A-lan-nhã, nên thọ trì trọn đời.
Bấy giờ, số đông Tỳ-kheo ở một trú xứ, hạ an cư, đã kiết giới rồi,
không có người lo liệu bữa ăn trước, bữa ăn sau và cháo Đát-bát-na,
nên trong thời gian an cư các Tỳ-kheo rất bị thiếu thốn, Tự tứ xong bèn
đi. Sau khi đi, Tỳ-kheo cựu trú đến các Cư sĩ, nói: Các người nên sinh
tâm vui mừng, có Tỳ-kheo như vậy, như vậy tu hành tốt, an cư nơi đây.
Các Cư sĩ nói: Như thế tại sao chúng con không hay biết chi cả? Các
vị đó là tri thức của các thầy, tại sao có quý Tỳ-kheo tu hành tốt như
vậy, như vậy đến đây mà các thầy không nói với chúng con! Chúng con
thường tìm thỉnh mà không có được, nay các vị đến đây mà chúng con
lại không được cúng dường!
Lúc này, Lục quần Tỳ-kheo đến trú xứ của người, nói với Tỳ-
kheo cựu trú: Mở cửa phòng trải ngọa cụ cho tôi nghỉ. Một Tỳ-kheo
trong sô" Lục quần Tỳ-kheo vào trước, không hệ niệm tại tiền, con rắn
từ trên rớt xuống, cắn chết, các Tỳ-kheo kia khóc áo não. Các Tỳ-kheo
Trưởng lão nghe, vội chạy đến hỏi, Lục quần trình bày sự việc, các Tỳ-
kheo Trưởng lão quở trách: Tại sao không hệ niệm tại tiền trong khi vào
phòng trông không! Các Tỳ-kheo đem vân đề bạch Phật đầy đủ. Phật
dạy: Nay Ta vì các Tỳ-kheo cựu và khách chế pháp học ban đầu, nên
thọ trì trọn đời, nếu không học phạm Đột-kiết-la.
Nếu Tỳ-kheo cựu trú nghe Thượng tọa Tỳ-kheo khách du hành
trong nhân gian, sắp đến trú xứ, nên sửa soạn phòng xá, đập giũ giường
chiếu, phơi ngọa cụ, quét dọn trong phòng, sửa sang phòng ốc, lấy nước
sạch đậy lại để sẩn một nơi, chuẩn bị khăn lau tay, lau chân. Nghe tới
nơi phải ra cửa đón, bảo Tỳ-kheo hạ tọa cầm y bát. Khi vào rồi, trải tòa
ngồi, cung cấp nước rửa chân, rửa chân cho thầy, đưa khăn lau tay, lau
chân và lau giày dép. Nếu vị Thượng tọa khách, đồ hành lý và quyến
thuộc đông thì nên cung cấp hai phòng, nên thưa hỏi: Áo lót theo cỡ
nào, tùy theo pháp y bậc thượng, trung, hạ, trao ngọa cụ thích nghi. Nếu
Tỳ-kheo khách bệnh, nên giao phòng gần hô" xí, nếu cần tắm thì sửa
soạn đồ cần dùng trong nhà tắm, cần uống nước phi thời thì cung cấp,
đêm đến nên tập hợp nói pháp, sáng ngày sửa soạn bữa ăn trước, bữa
ăn sau và cháo Đát-bát-na, mời thầy ở lại an cư, khuyến hóa mọi người
cúng dường. Tỳ-kheo khách kia muốn đến Tăng phường, nếu trước đó
lật ngược y thì nên lật xuống, nếu trước đó chống nạnh thì không nên
chống, nếu trước đội y thì nên lấy xuống máng trên vai, cởi giày dép
đập giũ lau cho sạch, dùng cỏ hay lá gói đem vào để có chỗ, ngồi nghỉ
một chút, nên hỏi Tỳ-kheo cựu trú: Thượng tọa ở phòng nào? Biết chỗ
rồi, nên đến lễ bái thăm hỏi chuyện. Nếu còn sớm nên lễ tháp, lễ tháp
rồi theo thứ tự lễ các Thượng tọa. Sau đó mới rửa tay, rửa chân rồi nên
hỏi: Trú xứ này, ai là người phân phối ngọa cụ cho Tăng? Biết rồi nên
hỏi: Tôi được... hạ, có chia phòng hay không? Nếu nói có, thì hỏi phòng
nào? Nhận phòng rồi hỏi: Phòng này có người ở hay không? Nếu nói
không, nên trước cửa phòng, trước hết lấy gạch đá quăng vào trong
phòng lắng nghe có tiếng động hay không, nếu có, không nên vào, nếu
không, mới mở cửa, rồi đứng tránh bên cửa, không có vật gì chạy ra,
mới vào, đợi một chút để quen với ánh sáng trong phòng rồi quan sát
kỹ khắp phòng, lấy cây gậy quơ trên giường, dưới giường, coi chừng
có trùng độc hay không, rồi từ từ mới mở cửa sổ. Nếu còn sớm thì nên
đem ngọa cụ dập giũ rồi phơi. Nếu phòng không có ngọa cụ thì nên đến
Tỳ-kheo phân phôi ngọa cụ hỏi. Nhận được ngọa cụ rồi hỏi: Phòng này
đầu đêm nên đề phòng thứ gì? Nửa đêm và cuối đêm nên đề phòng thứ
gì? Nếu nói: Đầu đêm nên đề phòng giặc A-lan-nhã. Nên hỏi: Tôi phải
làm sao? Nếu được trả lời: Nên tự vệ như vậy, như vậy thì nên áp dụng.
Nửa đêm và cuối đêm cũng như thế. Lại nên hỏi: Phòng này có thức
ăn không? Xóm làng này nâu thức ăn sớm hay trễ? Nơi nào Tăng tác
Yết-ma học gia? Nơi nào Tăng tác Yết-ma phú bát? Nơi nào có chó dữ?
Nơi nào có dâm nữ, đồng nữ lớn tuổi và đàn bà góa chồng? Trong đây
Bố-tát chỗ nào? Nơi đây nếu có Tăng sự đều nên có mặt sớm, không
nên bê trễ. Đó là pháp học đầu tiên của Tỳ-kheo cựu trú và Tỳ-kheo
khách, trọn đời nên thọ trì.
Đức Phật ở tại thành Vương-xá. Khi ấy, có số đông Cư sĩ mời
Tăng thọ trai, hoặc có các Tỳ-kheo mới mặc y, hoặc có người đã ăn,
hoặc có người trở về giải y, hoặc có người mang bát đến, hoặc có người
đã trở về rửa bát, hoặc có người ra khỏi Tăng phường, hoặc có người
mới vừa về, hoặc có người mới ăn xong, hoặc có người mới bắt đầu ăn,
các Cư SĨ chê trách, nói: Ngoại đạo khác còn biết cùng đến ăn đúng
giờ, Sa-môn Thích tử không có phép tắc, chúng ta không biết vị nào đã
ăn vị nào chưa ăn. Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở
trách rồi bạch Phật. Phật dạy: Nay Ta vì các Tỳ-kheo Thượng tọa quy
định pháp học đầu tiên về vấn đề thọ trai, trọn đời phải nên thọ trì, nếu
không học, phạm Đột-kiết-la.
Nếu có bạch y mời Tăng mà bạch y ấy thường tới lui với các
Tỳ-kheo, nên bạch với Thượng tọa, Thượng tọa nên bảo đi mời các Tỳ-
kheo: Hôm nay đàn-việt mời thọ trai, tất cả đều tập hợp chỉnh tề oai
nghi và khiến chủ nhân thường tới lui với Tỳ-kheo, nói trước thời giờ
biết để đến. Sáng sớm, khi chưa sửa soạn thức ăn, Thượng tọa cần thì
đến nơi khác, cho phép dẫn Tỳ-kheo đi, chủ yếu là phải về liền không
được lưu lại. Khi tập hợp tới nhà thí chủ, đều phải hệ niệm tại tiền, biết
chỗ ngồi kế tiếp dành cho người chưa đến. Có cái giường dây chưa có
dây, dùng vải trải lên giường, Tỳ-kheo không biết, ngồi lên, bị té, lộ
hình xấu hổ. Phật dạy: Khi muôn ngồi, phải lấy tay kiểm soát trước, vậy
sau mới ngồi. Có các Tỳ-kheo ngồi trên giường dây, ngồi mạnh nên
giường hư. Phật dạy: Trước nên ngồi nhẹ nhẹ, sau mới ngồi. Khi đàn-
việt hành thủy nên hỏi: Có đồ hứng nước không? Nếu có không nên để
nước rơi xuống đất, nếu không, không nên để nước tụ lại một chỗ thành
bùn. Nếu nhận được cộng, nhánh, lá, trái không biết cách ăn, nên chờ
người hai bên ăn, vậy sau mới ăn. Có các Tỳ-kheo sớt cơm chưa xong
đã ăn, bạch y chê trách, nói: Các Tỳ-kheo này không đợi tất cả nhận
được cơm rồi ăn một lượt, giống như trẻ nít. Phật dạy: Không nên ăn
như vậy, cần phải đợi nhận đủ hết, vậy sau mới ăn. Có chỗ, Tăng nhiều
Thượng tọa, không biết đã nhận đủ hết chưa. Phật dạy: Nên lớn tiếng
xướng “Tăng bạt”. Các Tỳ-kheo ăn rồi nín thinh ra về, các bạch y chê
trách, nói: Các ngoại đạo kia, ăn của người khác, ăn rồi chú nguyện rồi
mới đi, Sa-môn Thích tử ăn rồi nín thinh không một lời cám ơn, thí chủ
không biết có hài lòng không. Phật dạy: Thượng tọa nên chú nguyện
rồi mới đi. Các Tỳ-kheo đi, không đợi Thượng tọa. Phật dạy: Cho phép
tám vị Thượng tọa nên đợi nhau, các vị khác thì tùy ý. Có một trú xứ,
Xá-lợi-phất là bậc tối thượng, La-hầu-la là bậc tối hạ, thọ trai nơi nhà
thí chủ, người thí chủ dùng canh bằng tô dâng cho Thượng tọa, canh
bằng dầu đưa cho thứ tọa, canh bằng vật thừa thãi đưa cho hạ tọa. La-
hầu-la sau khi ăn, đến chỗ Đức Phật, đầu mặt kính lễ sát chân, rồi ngồi
qua một bên, Đức Phật hỏi La-hầu-la: Hôm nay ông ăn thức ăn thế nào?
La-hầu-la liền nói kệ:
Người ăn dầu có sức
Người ăn tô có sắc
Ăn canh loãng héo khô
Không sức huống là sắc!
Nói kệ xong, bạch Phật: Hôm nay con ăn thứ canh loãng nấu với
đồ thừa. Tôn giả Xá-lợi-phất sau khi ăn xong về đến chỗ Phật, đầu mặt
đảnh lễ sát chân rồi ngồi qua một bên, Đức Phật hỏi Tôn giả Xá-lợi-
phất: Hôm nay thầy ăn thức ăn thế nào? Thưa: Thức ăn bằng tô nấu
canh. Đức Phật quở: Hôm nay thầy ăn thức ăn bất thiện. Tại sao Tỳ-
kheo Thượng tọa ăn thức ăn bằng tô, Trung tọa ăn thức ăn bằng dầu, hạ
tọa ăn thức ăn bằng đồ thừa? Xá-lợi-phất nín thinh không trả lời, bèn
vào trong chỗ vắng làm cho ói hết thức ăn ra. Đức Phật dạy: Từ nay, khi
có người mời cơm, Thượng tọa nên nói với người chủ: Tất cả thức ăn
đều bình đẳng. Khi đàn-việt đem thức ăn đến, Thượng tọa nên nói với
Tỳ-kheo hạ tọa quét chỗ dọn ăn, trải tòa ngồi lấy nước, đem đồ đựng
thức ăn dư ra, nói chung những gì cần dùng cho việc cúng dường đều
phải sửa soạn. Đến giờ nên xướng hoặc đánh kiền chùy, khiến tề tựu
để thọ trai. Nếu người chủ sửa soạn chậm nên nhắc họ cho mau, đừng
để quá ngọ. Đó là một pháp ban đầu nói về vấn đề khi Thượng tọa thọ
trai, phải thọ trì suốt đời.
Khi ấy, có Tỳ-kheo ở chỗ A-lan-nhã vì lười biếng không lấy nước
uống, không lấy nước rửa tay, chân, không lấy nước bên hố xí. Lúc này,
có đám giặc A-lan-nhã đến tìm nước để uống, Tỳ-kheo nói: Không có.
Họ tìm nước rửa tay, chân cũng nói: Không có. Họ nói với Tỳ-kheo: Sa-
môn Thích tử các ông thường đầy đủ ba loại nước, tại sao nay không có?
Tỳ-kheo trả lời: Tôi không lấy nên không có. Đám giặc nói: Chỉ cho tôi
nước uống hôm nay, sau tôi không đến nữa. Tỳ-kheo cũng trả lời như
ban đầu. Họ lại hỏi: Tại sao không có nước? Tỳ-kheo đáp: Tôi là người
lười biếng nên không lấy nước để chứa sẩn. Đám giặc bèn cướp đoạt
y bát và đánh Tỳ-kheo gần chết rồi bỏ đi. Lại có Tỳ-kheo ở nơi A-lan-
nhã không phân biệt các vì sao về ban đêm. Có đám giặc ngủ nhờ, dặn
Tỳ-kheo: Chúng tôi ngủ một chút, trời gần sáng nói cho chúng tôi biết.
Đám giặc ngủ một chút rồi, hỏi Tỳ-kheo gần sáng chưa? Tỳ-kheo nói:
Còn sớm. Ba lần như vậy, đêm đã về sáng, vẫn nói là còn sớm. Người
lùng tìm đám giặc đến bắt chúng dẫn đi. Đám giặc nổi sân nói: Nếu Tỳ-
kheo nói với ta là gần sáng thì chúng ta đã không ngủ thêm, nay ta đã
bị bắt là do Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo đem vấn đề bạch đủ lên Đức Phật.
Phật dạy: Nay Ta vì các Tỳ-kheo ở nơi A-lan-nhã quy định pháp học
ban đầu, nên thọ trì trọn đời, nếu không học, phạm Đột-kiết-la.
Tỳ-kheo ở A-lan-nhã nên khéo biết tướng bốn phương, khéo biết
cơ nghi, khéo phân biệt tinh tú về ban đêm, biết thời tiết sớm muộn, biết
nhớ ngày trong tháng, nửa tháng, cũng nên nhớ ngày tháng trong năm.
Biết tướng bốn phương có những lợi ích gì? Nếu biết phương hướng, khi
có giặc đến mới biết đường tránh. Khéo biết cơ nghi có những lợi ích
gì? Khi giặc đến nơi, tư duy: Nên chạy trôn, nên ra rước, nên nói pháp,
nên cung cấp, nên cơ nghi để tùy theo đó mà ứng dụng. Khéo phân biệt
tinh tú về ban đêm có những lợi ích gì? Biết đầu đêm hình tướng tinh tú
thế nào, giữa đêm và cuối đêm hình tướng tinh tú như thế nào, biết được
mới biết giờ nào là giờ ngủ, giờ nào là giờ hành đạo, nếu có giặc đến
hỏi mới biết sớm muộn để trả lời, nếu giặc bắt dẫn đi rồi thả, xem tinh
tú biết đường về. Khéo biết số ngày trong tháng, nửa tháng có những lợi
ích gì? Do đấy mới biết ngày Bố-tát, đến trong làng xóm cầu sám hối
Bố-tát thanh tịnh. Khéo biết ngày tháng trong năm có những lợi ích gì?
Nếu đến mùa Xuân, biết bao nhiêu ngày nữa đến thời gian an cư, trong
khi an cư biết còn bao nhiêu ngày nữa đến ngày Tự tứ, nên đến trong
xóm làng để cầu sám hối Tự tứ thanh tịnh. Tỳ-kheo ở A-lan-nhã nên
ở chỗ đất bằng phẳng, nếu ở bên gốc cây, làm chỗ để rửa chân, để vật
dụng rửa chân, để nước rửa chân, ngồi chỗ thường ngồi, nếu có người
đến nên hoan hỷ chào hỏi, nếu có đám giặc đòi nước, nên cởi bỏ giày
dép, rửa tay cho sạch, bưng nước cho họ, họ hỏi nước lạnh, nước nóng
tùy theo đó mà trả lời. Nếu Ưu-bà-tắc hỏi nước, cũng nên như vậy. Nếu
ngoại đạo đến hỏi nước, kẻ đó có khả năng làm tổn thương cho Phật
pháp cũng áp dụng như trên, không phải hạng trên thì mang guốc dép,
hai tay bưng nước đưa cho họ, đừng khiến cho họ nghĩ: Tỳ-kheo cung
kính ta.
Bấy giờ, có một Tỳ-kheo khất thực nơi xóm làng về, không đậy
nắp bát, bị nước tiểu con diều hâu rớt trong bát, Tỳ-kheo không biết,
ăn, bị bệnh càn tiêu.
Lại có một Tỳ-kheo cũng từ trong xóm khất thực về, không đậy
nắp bình bát, con chim Câu Lâu Đồ ngậm con rắn bay ngang qua, con
rắn rớt vào trong bình bát, Tỳ-kheo tuy bỏ lớp cơm trên, ăn lớp cơm
dưới vẫn bị chết, các Tỳ-kheo đem vấn đề bạch Phật. Phật dạy: Nếu
muốn ăn tại trong xóm làng, thì cho phép đứng lại ăn. Nếu muốn mang
về thì nên đậy nắp bình bát. Có các Tỳ-kheo già bệnh khất thực bưng
bình bát trên tay trở về. Phật dạy: Cho phép làm cái dãy đựng bát rồi
mang dưới nách. Có Tỳ-kheo mang bình bát dưới nách mồ hôi chảy ra
nhớp. Phật dạy: Cho phép dùng khăn lau tay xách đem về.
Khi ấy, có Tỳ-kheo khất thực trở về nơi A-lan-nhã, giặc theo sau,
chúng có ý nghĩ: Nếu Tỳ-kheo này không cho ta dù chỉ một vắt cơm để
ăn, ta sẽ giết, về đến nơi, thấy giặc từ xa đến, Tỳ-kheo liền mời ăn.
Giặc ăn xong, nói: Thật hy hữu! Nay ông được công đức lớn tự bố thí
mạng mình, để cho tôi mạng sống, rồi tự nói lên ý niệm trước. Tỳ-kheo
đem vấn đề ấy bạch Phật. Phật dạy: Nếu Tỳ-kheo kia mang thức ăn đến
A-lan-nhã, có người tới nên cho họ ăn, không có người tới nên đợi một
chút, đợi lâu chưa có người đến, Tỳ-kheo đói, nên ăn trước một nửa, lại
vẫn chưa có người đến nên ăn một nửa còn lại, nhưng để lại một vắt. Có
các Tỳ-kheo ở A-lan-nhã ăn hết thức ăn, giặc đến xin thức ăn, Tỳ-kheo
không có để cho, bạch Phật. Phật dạy: Cho phép Tỳ-kheo A-lan-nhã
được chứa thức ăn. Nếu thức ăn khó kiếm được, Tỳ-kheo ở xóm làng
nên cho, nếu không có tịnh nhân, cho phép tự mang về, tùy ý để chỗ
đất tịnh hay bất tịnh. Có Tỳ -kheo tự mang thức ăn về nơi A-lan-nhã để
nơi đất bất tịnh, giặc không đến xin, không biết làm thế nào. Phật dạy:
Nên cho người làm hoặc người giữ vườn hay Sa-di. Nếu có các Tỳ-kheo
ở A-lan-nhã cần bình, chậu, đồ đựng, Tỳ-kheo ở xóm làng nên cho, cần
ngọa cụ cũng nên cho. Trên đường hành đạo, có cây hay cỏ trở ngại
lối đi của Tỳ-kheo hoặc bị cây gai móc hư y. Phật dạy: Vẹt cỏ qua hai
bên lề đường, hoặc dùng vật gì ngăn cản nó, cho phép buộc nhánh cây
vào thân cây. Khi vẹt cỏ hay buộc nhánh cây mà nhánh lá bị gãy. Phật
dạy: Không cố ý thì không phạm. Có Tỳ-kheo ở A-lan-nhã sáng sớm
ra vào bị sương, thấm ướt y, y bị hoại sắc. Phật dạy: Cho phép mặc cao
lên trên, cũng cho phép dùng cây gậy đập cho sương rớt hết rồi đi. Gần
đến xóm làng phải mặc y đúng pháp trở lại, cây gậy đập cho sương rớt
để một chỗ nào đó, khi trở về lấy về. Có Tỳ-kheo ở A-lan-nhã cần đất
để nhồi bùn. Phật dạy: Nếu không có tịnh nhân thì cho phép lấy đất nơi
bờ bị lở, không có bờ bị lở cho phép lấy nước tưới lên đất, trải cỏ lên
rồi giậm cho thành bùn để dùng. Có Tỳ-kheo ở A-lan-nhã khi đi không
dọn dẹp giường dây, giường dây, ngọa cụ của Tăng, bị hư hại, bị lửa
cháy. Phật dạy: Nên dọn dẹp để một chỗ khóa cửa, giấu chìa khóa, để
chỗ không có mưa, ghi nhớ, rồi đi, nếu có Tỳ-kheo khác đến, nên nói
chỗ để chìa khóa.
Khi ấy, các Tỳ-kheo may y, không đo cỡ mà cắt, hoặc dài hoặc
ngắn hoặc bị lệch không thành y, ráp lại cũng không được. Lại có các
Tỳ-kheo thường mặc một y, trong trú xứ hay vào xóm làng cũng chỉ có
y ấy. Lại có các Tỳ-kheo dùng ba y gói trái cây hay rau cải, phân bò.
CÓ các Tỳ-kheo dùng bát đựng thức ăn chứa rác rưới, chứa thức ăn dư,
chứa thức uống sau giữa ngày, chứa hương và thuốc, hoặc không rửa
cất, hoặc để giữa trời, hoặc để dưới đất, hoặc để chỗ nguy hiểm, các
Tỳ-kheo đem vấn đề ấy bạch Phật. Phật dạy: Nay Ta vì các Tỳ-kheo
quy định pháp học ban đầu về y bát, nên thọ trì trọn đời, nếu không học,
phạm Đột-kiết-la.
Tỳ-kheo nhận được y mới (vải mới), trước hết nên giặt, đo cỡ, vậy
sau mới cắt, cắt rồi nên may, may rồi nên nhuộm, lật ngược để phơi,
nhuộm rồi trải xuống đất, nếu muốn treo thì phía trên, phía dưới phải
làm khuy, nếu là Tăng-già-lê thì nên như pháp Tăng-già-lê mà chứa
cất, không được dùng gói các vật. Ưu-đa-la-tăng, An-đà-hội các y thọ
trì cũng đều như vậy, nên bảo vệ cẩn thận như bảo vệ da bọc thân. Thọ
trì bát đúng pháp của bát, không được dùng bừa bãi như trên, phải bảo
vê cẩn thân như bảo vê con mắt của mình.
LUẬT DI SA TẮC BỘ HÒA HÊ NGŨ PHAN
Bản dịch thuộc dịch giả/nguồn ghi ở trên. Phần tuyển tập, trình bày song ngữ và các bản dịch bằng AI do Inti biên soạn: © Inti Foundation. Vui lòng ghi nguồn khi trích dẫn; không sao chép hàng loạt hay dùng cho mục đích thương mại khi chưa được phép.