Bồ Đề Hạnh Kinh quyển 1

Tán Bồ Đề Tâm (Bodhicittânusamsà)

(Phẩm thứ nhất)

Như Phật diệu pháp thể vô biên

Phật tử chánh tâm quy mệnh lễ

Phật cam lồ giới thùy phục hộ

Ngã kim tán thuyết tất y pháp

Thuyết nầy không có, chưa hề có

Lại chẳng tự ngã mà độc tôn

Ngã chẳng tự tha như thế đó

Hay tự tư duy mà quán sát

Như thế phát tâm mà quán sát

Hay làm ngã nầy lành tăng trưởng

Thì thấy như thế cảnh Ta Bà

Ở đây cùng với Phật Thế Tôn

Cảnh nầy sát na khó sanh được

Được sanh làm người nói tự vui

Tư duy nếu lìa tâm Bồ Đề

Lại nữa đến đây lại được gì

Như mây bị che trong đêm tối

Chớp sáng chói lòa trong sát na

Uy đức Phật lớn cũng như thế

Sát na phát ý người được phước

Cho nên lành ít, lực tuy kém

Hay phá nghiệp lực của ác lớn

Như thế nếu phát Bồ Đề tâm

Lành nầy tiến mạnh hay hơn kia

Tư duy vô lượng vô biên kiếp

Thấy Phật hoặc nói chơn thật nầy

Nếu chẳng an vui, được an vui

Tăng trưởng cứu độ khắp chúng sanh

Vì chúng hữu tình nơi họ khổ

Làm lìa trăm ngàn các sợ khổ

Thọ nhiều niềm vui trăm ngàn loại

Vì chẳng thể lìa Bồ Đề tâm

Kẻ Thiện Thệ kia nơi trói buộc

Làm tại luân hồi chẳng nơi ái

Hoặc nói sát na Bồ Đề tâm

Trời người hoan hỷ tất quy mệnh

Hoặc có thọ trì hình bất tịnh

Như tượng Phật quý mà vô giá

Như thuốc biến hóa khắp nhà lao

Để tư giữ lấy tâm Bồ Đề

Bồ Đề tâm quý thật vô biên

Giá trị thế gian khó sánh bằng

Điều Ngự, người làm cùng bạn lữ

Tất hay thọ trì nơi lao ngục

Cây chuối chẳng thật mà sanh thật

Sanh thật cây chuối mà thân tạ

Cây Bồ Đề tâm nếu thanh tịnh

Hay sanh thắng quả không thể biết

Đã làm bạo ác các tội nghiệp

Nương Bồ Đề tâm sát na khỏi

Dũng mãnh nương vào chẳng sợ hãi

Si kia hữu tình chẳng nương vào

Giống như kiếp hết rồi lửa lớn

Sát na đốt cháy tội nghiệp ấy

Nếu niệm từ tôn vô lượng lời

Tức là lành thay cho người trí

Nhiều loại tâm giác ngộ

Chánh trí mà bình đẳng

Bồ Đề tâm thệ nguyện

Mà hành việc Bồ Đề

Giống như người muốn đi

Vì kia phân biệt nói

Nói phân biệt trí rồi

Hay làm như trí biết

Nguyện tâm của Bồ Đề

Quả lớn như luân hồi

Phước lại chẳng gián đoạn

Lại như ý muốn kia

Ở nơi kia không cùng

Nơi hữu tình giải thoát

Với tâm kia bình đẳng

Bồ Đề nguyện chẳng lùi

Ở kia thích ngủ nghỉ

Lại hay nhiều mê say

Gián đoạn nơi phước đức

Giống không, chẳng sở hữu

Hay bày mà hỏi nầy

Ý kém của hữu tình

Nơi giải thoát được sanh

Vì chính là Như Lai

Lại Tư duy liệu trừ

Khổ não loài hữu tình

Làm khổ não hết rồi

Liền được vô biên phước

Hữu tình vô biên khổ

Phải chữa trị thế nào

Làm mỗi mỗi an lạc

Được vô biên công đức

Cha mẹ được lợi gì

Như thế cùng quyến thuộc

Được trời và tiên nhơn

Tịnh hạnh Bà La Môn

Như thế hữu tình kia

Ở quá khứ mê ngủ

Chẳng nguyện nơi tự lợi

Chỉ nguyện sanh lợi tha

Hữu tình tối thắng quý

Hy hữu được sanh nào

Nhiều loại ý lợi tha

Chẳng riêng nơi tự lợi

Hỷ hoan mầm thế gian

Tinh tấn thuốc thế gian

Tâm quý và có phước

Mà kia nói thế nào

Các hữu tình thế nào

Được tất cả niềm vui

Vì phát tâm Bồ Đề

Cúng dường nơi Như Lai

Mê ái lạc niềm vui

Lại giống như ngờ vực

Xa rời và theo cùng

Tất từ ở nơi ý

Nếu tâm cầu vui thú

Khổ não đủ khắp cả

Chứa các niềm vui ấy

Các khổ não tiêu trừ

Phá đi nhơn mê hoặc

Lành thay thế nào được

Gần gũi thiện trí thức

Phước kia như thế được

Lợi lạc liền hồi hướng

Kia phải liền tán thán

Làm lành chẳng cầu lợi

Nói kia là Bồ Tát

Nếu có bố thí mà ăn ít

Tu thiện cúng dường nơi thế gian

Bố thí lớn nhỏ như muỗi ve

Lại được niềm vui ở nửa ngày

Làm sao thâu hoạch cái nhân ấy

Cần thiết vô biên hữu tình hết

Hữu tình không hết như hư không

Tất cả trí cầu liền đầy đủ

Phật Tử tịnh niệm mà suy nghĩ

Nếu phiền não sanh do tâm tạo

Số sanh phiền não lại hay nghi

Phật nói người nầy đọa địa ngục

Phật Tử nếu phát Bồ Đề tâm

Diệt tội lực lớn được thắng quả

Ta nay quy mệnh tâm ma ni

Cứu độ hữu tình được an vui.

Kinh Bồ Đề Hạnh

Bồ Đề Tâm Thí Cúng Dường

(Phẩm thứ 2)

Kia đẹp ma ni tâm cung kính

Dùng để cúng dường Đức Như Lai

Cùng kia thanh tịnh diệu pháp bảo

Phật công đức hải nhiều vô biên

Thế gian nếu có các hoa đẹp

Cho đến quả tốt và thay thuốc

Có được trân bảo nơi nước trong

Tất đều phụng cúng rất vui ý

Trong núi các loại đồ quý giá

Gặp vui cây cối nơi tịch tĩnh

Hoa Mạn trang nghiêm cây phát sáng

Đơm quả đầy cây cành và hạt

Trên trời và người lấy hương quý

Cho đến nhiều cây cùng cây quý

Nước ao thanh tịnh lại trang nghiêm

Nga nga nghe tiếng liền thích ý

Lúa tự nhiên sanh chẳng có giống

Biệt biệt trang nghiêm mà cúng dường

So hư không giới lớn hơn nhiều

Tất cả nơi đây đều thọ dụng

Con nay hiến dâng bánh ngọt nầy

Cúng dường tối thượng Phật Mâu Ni

Vì con chẳng xả đại từ bi

Thọ nhận tối thượng cúng dường ấy

Con nay vô phước lại nghèo nàn

Chẳng phải giàu có để cúng dường

Con nay suy nghĩ vì kẻ khác

Nguyện Phật thọ nhận tùy lực thí

Con tự thân thí tất cả Phật

Tân nầy so với tất cả kia

Gia bị con làm cho hữu tình

Hữu tình thường được Phật giáo hóa

Con được Như Lai gia bị rồi

Làm lợi hữu tình chẳng sợ hãi

Quá khứ tội nghiệp tất xa rời

Vị lai các tội sẽ không làm

Ánh sáng nơi kia thật vui thích

Thiên cái trang nghiêm phụng chơn như

Thủy tinh thanh tịnh lại chiếu sáng

Nơi nơi loại loại hương thơm quý

Bình quý đầy đủ các nước hương

Lại mang hợp ý các hoa tốt

Tẩy rửa Như Lai thân chẳng dơ

Con đang tán vịnh hiến ca nhạc

Thanh tịnh hương xông trên áo kia

Dùng lọng che kia màu sắc đẹp

Con nay hiến tặng trên y phục

Nguyện Phật Từ Bi ai nạp thọ

Nhiều loại thiên y trông rất đẹp

Trang nghiêm bên trong và ở trên

Cúng dường Như Lai cùng Phổ Hiền

Cùng với Văn Thù Quán Tự Tại.

Kinh Bồ Đề Hạnh

Hộ Giới (V. Samprajanyaraksana)

(Phẩm thứ ba)

Trì giới để hộ tâm

Giữ cho thật kiên cố

Tâm nầy khó thể hộ

Vì sao nên hộ giới

Giống voi say chẳng phục

Chẳng lo việc đau đớn

Tâm phóng như voi say

Đang mời A Lợi Da

Nhớ dây thừng chấp giữ

Trói buộc nơi tâm voi

Liền lìa sự buông lung

Tất cả đều an lạc

Nếu hay cột tâm lại

Tất cả đều có thể

Nếu tự hàng tâm kia

Tất cả đều hàng phục

Sư tử, heo, hổ, báo

Dạ Xoa cùng La Sát

Tất cả nơi địa ngục

Đều được rõ oan nầy

Hoặc sợ tất cả oan

Vô biên các khổ não

Đều do tâm ấy được

Phật Thế Tôn đã nói

Địa ngục nơi giam hãm

Cùng hòn sắt nóng ấy

Ai làm lại phải chịu

Tham sân si do đấy

Ở nơi ác tâm kia

Phật sanh ở thế gian

Tam giới tâm ấy hết

Cho nên không sợ hãi

Nếu hay tạo bố thí

Đời nầy chẳng hay tham

Đừng tham, không phiền não

Quá khứ hối thế nào

Nếu tâm người ít chia

Nên thí Ba La Mật

Nếu nói đến quả báo

Cùng tất cả bố thí

Nếu tâm người trì giới

Ngờ ai mà giết hại

Sân tâm là oan gia

Giết sạch hết hư không

Đại địa chẳng ngằn mé

Da kia che đậy lại

Dùng da che một ít

Tùy hành xứ chứa nhóm

Tánh ngã ngoài cũng thế

Thuộc về ai hay làm

Nên khuyên nơi tự tâm

Ngã ấy ngoài tự phục

Tham thân mà vô phước

Quả kia giống sở hành

Có tâm cúng một y

Quả ấy tăng phước lên

Các hành nếu hay giữ

Tâm niệm ấy chẳng xả

Tất cả những lợi tâm

Hư giả nên xa lìa

Tất cả tâm cầu pháp

Nên bí mật quan sát

Lìa khổ được an lạc

Kia được lìa thế gian

Ta vì sao tu hành

Tu hành tuy giữ tâm

Cho nên ta quán tâm

Từng giờ mà giữ gìn

Giống loài khỉ bị bệnh

Tâm ấy hay giữ gìn

Đời người ác như thế

Cũng thường hay giữ tâm

Sợ khổ não bệnh tật

Ta một lòng hay giúp

Phá hoại các chung đụng

Tâm bịnh và không sợ

Thường làm như thế đó

Chẳng làm người trong ác

Con người, ác chẳng phạm

Tự nhiên chẳng sợ sệt

Ta muốn cuối cuộc đời

Lợi hành mà cúng dường

Các thân mệnh khác hết

Tâm lành chẳng thối lui

Ta muốn giữ tâm nầy

Chắp tay nay hay làm

Tâm nhớ nghĩ luôn luôn

Tất cả phương tiện ấy

Giống như người bệnh nặng

Các việc chẳng hay nhẫn

Tâm tán loạn cũng vậy

Chẳng sâu các việc làm

Tâm tán loạn chẳng định

Nghe, tư duy quán sát

Như bình chảy rỉ ra

Nước kia chẳng được nhiều

Do người ấy nghe được

Ở nơi phương tiện tin

Tâm xáo trộn không định

Làm chẳng yên, tội lỗi

Tâm chẳng thể quyết định

Mê hoặc hư chỗ được

Phàm có được phước thiện

Hoặc đọa vào nơi ác

Phiền não những đạo tặc

Đắm nhiễm phải nơi ấy

Do ma chướng khởi lên

Phá hoại đời sống tốt

Giữ ý kia gốc gác

Việc ác chẳng rộng buông

Nhờ đến tội não kia

Lại làm cho an trụ

Lành thay tùy Thầy dạy

Cùng được niệm lành sanh

Hay nghe lời Thầy dạy

Phải một lòng cung cấp

Nơi chư Phật Bồ Tát

Sát na tâm quyết định

Hay nhớ nghĩ sợ hãi

Thương xót mà hiện diện

Tâm trấn ấy không định

Chạy mãi chẳng hồi lui

Nếu hay giữ ý nầy

Giữ gìn ở chẳng rời

Ta nay giữ tâm nầy

Như thế mà hay ở

Như cây chẳng có rễ

Chẳng sanh cành lá ác

Mắt xem nơi sắc tướng

Biết hư giả chẳng thật

Vật vật nên quan sát

Cho nên chẳng tham đắm

Thấy nhơn mà quan sát

Xem rõ chẳng mê lầm

Cho đến xem thấy rồi

An ủi cả việc lành

Muốn làm chẳng biết đường

Hướng bốn phương sanh sợ

Quyết định biết hướng rồi

Quán tâm cũng như thế

Kẻ trí thường hay làm

Suy nghĩ cả trước sau

Việc lành cùng việc ác

Những việc chẳng mất đi

Chẳng còn nơi thân nầy

Lìa nó thì làm sao

Thân nầy ở thế nào

Phải hay quán ở giữa

Quán trong tâm cũng thế

Để dùng các phương tiện

Pháp ấy như trụ cột

Buộc chặt mệnh chẳng thoát

Phải nên ý thế nầy

Quán ta đang hiện hữu

Các thức cũng như vậy

Thống nhiếp từng sát na

Nếu sợ nghiệp lực nhơn

Hay muốn cầu yên vui

Tu bố thí trì giới

Cho đến bỏ tất cả

Nêu tu nhơn giải thoát

Riêng kia chẳng suy nghĩ

Một lòng hướng tự tâm

Phải khởi thấy thế nầy

Như thế tu việc lành

Chẳng khởi việc sợ hãi

Hay làm cho phiền não

Quyết định chẳng tăng trưởng

Nói nhiều loại chánh tín

Thấy nhiều ở tại đây

Quán xem tất rõ biết

Phá lưới nghi chứng quả

Như cỏ bị cắt gốc

Niệm Phật có giữ giới

Sát na làm việc nầy

Nhận được quả thù thắng

Muốn nói việc chánh đáng

Đều phải được thông đạt

Phải quán chiếu tự tâm

Thường tu các tinh tấn

Như gỗ đã vô tình

Không lời lại chẳng làm

Thấy tâm mình như thế

Quyết định làm như vậy

Tâm khởi lên khinh mạn

Như kẻ kia say sưa

Tìm cầu tự khen mình

Chẳng phải kẻ tu hành

Nếu kẻ kia là ta

Sanh ra việc hủy báng

Nghĩa cùng các sân si

Trụ tâm giống như gỗ

Gỗ kia chẳng phân biệt

Lợi dưỡng lấy làm trọng

Lại chẳng làm quyến thuộc

Cho đến các việc khác

Lợi tha chẳng tự lợi

Hay muốn cho tất cả

Cho nên nói tâm nầy

Ở yên như gỗ kia

Một lòng giữ như gỗ

Cùng người thân, bạn bè

Cho đến nơi ba nghiệp

Chẳng sanh yêu, ghét, sợ

Quán sát nơi phiền não

Như không cũng chẳng đắm

Phải dũng mãnh kiên cố

Giữ gìn luôn như vậy

Chẳng thiện, xấu hay sợ

Hãy một lòng cầu kia

Thanh tịnh ở ba vị

Vì kia nên tôn trọng

Tuy ở nơi nhỏ nhoi

Chẳng làm kia sân não

Chính mình chẳng sân kia

Từ bi hay giúp đây

Ta thọ trì thiền định

Làm y hay tịch tịnh

Vì tất cả hữu tình

Hằng ở nơi chẳng tội

Niệm niệm nên tương tục

Càng nhiều càng quý hóa

Như thế tâm thọ trì

Chẳng động như Tu Di

Chim tham thịt chẳng ngăn

Người tham lành cũng thế

Thân tâm chẳng tu hành

Sao có thể ra khỏi

Làm sao giữ thân ý

Tất cả lúc đều nên

Các ngươi làm thế nào

Mỗi mỗi đều một lòng

Mê ngu chẳng tự thế

Tham lam như thân gỗ

Thân nầy chẳng làm lành

Làm sao dứt luyến ái

Xương cùng cốt liền nhau

Trang sức ở ngoài da

Tự giác khiến chẳng tham

Giải thoát cùng trí huệ

Cắt bỏ nơi thân thể

Chỉ thấy các tinh túy

Phải quan sát suy nghĩ

Làm sao thấy nơi người

Một lòng quán như thế

Rõ ràng chẳng thấy người

Vì sao thân bất tịnh

Tham ái mà thủ hộ

Ở thai ăn đồ dơ

Khỏi thai uống máu sữa

Chẳng hề ăn như thế

Làm sao có thân nầy

Chồn chim cũng tham ăn

Chẳng phân thiện và ác

Người cũng yêu thân nầy

Thọ dụng thành nghiệp lụy

Cứ như thế giúp thân

Đến chết chẳng bi nhẫn

Cùng chồn chim không phân

Người làm như thế nào

Thân chết thức chẳng ở

Áo ăn giữ ở lại

Thân đó, thức xa rời

Thọ dụng, tham thế nào

Cho nên nay tác ý

Chẳng tham việc như thế

Như vậy chẳng xa lìa

Được kia những bất thiện

Giống như thân của người

Tay chân muốn đầy đủ

Thọ, thân, trí chẳng tăng

Đến đi chạy tự khốn

Ở đời thân, chẳng thâm

Sắc vui trước an ủi

Như thế thường hay chế

Tâm niệm chẳng hay bỏ

Cười chẳng được lớn tiếng

Chẳng vui nơi chỗ ngồi

Nhẹ tay gõ cửa kia

Lòng tin hay chấp giữ

Như trộm như mèo chim

Cầu việc làm không lời

Tu tâm cũng như thế

Hay lìa nơi nai dê

Người khác mà hiềm giận

Chẳng lợi ích, không nói

Hằng được các đệ tử

Lời nói hay kính tin

Tất cả lời nói ấy

Nghe rồi hiểu làm lành

Xem kia làm việc phước

Xưng tán làm hoan hỷ

Suy nghĩ nói đức kia

Kia nghe tâm tức vui

Muốn tán thán nơi kia

Trước xem đức hạnh kia

Tu các việc hoan hỷ

Khó chứng được tâm thành

Cần tu lợi đức kia

Đang thọ báo an vui

Nhớ ái khổ mà bỏ

Sanh sau khổ hơn nữa

Khổ nầy ta chẳng trụ

Đời sau niềm vui lớn

Lời nói nghe nhu nhuyến

Gốc lành nghe sanh vui

Làm kia hay vừa ý

Đương tin lời nói thật

Hay thương xót hữu tình

Thương yêu như yêu mắt

Vì kia trụ chân thật

Tất sẽ được thành Phật

Chơn thật kia thành được

Mỗi mỗi lợi, bạn bè

Sát na tu công đức

Lìa khổ được an lạc

Công đức tốt khuyến tu

Hay làm để chứng được

Chẳng khoe, chẳng chứa nhóm

Ai hỏi những việc nầy

Bố thí các việc thảy

Vi diệu và tối thượng

Chẳng làm riêng việc ấy

Lợi lạc chẳng xa lìa

Phật như thế lợi người

Hằng hay cùng tất cả

Như Lai nơi lời dạy

Thấy kia việc từ bi

Ba cõi Thầy nhập diệt

Phân biệt người xuất gia

Việc ăn được chẳng được

Chẳng lìa cả ba y

Hay cầu thân diệu pháp

Chẳng khổ não chúng sanh

Nơi chúng sanh như thế

Tùy ý giúp tròn đầy

Bỏ chẳng hết mạng nầy

Bỏ kia cần bình đẳng

Tâm bi phải thanh tịnh

Quả báo tự đầy đủ

Tịnh tâm mà trọng pháp

Chẳng chấp vào đao gậy

Chẳng giữ lọng che đầu

Chẳng có những khinh mạng

Vì kẻ nam người nữ

Nói pháp khéo rộng sâu

Chẳng phân người cao thấp

Làm họ được bình đẳng

Pháp ấy chẳng to lớn

Cho đến chẳng pháp lành

Xa rời chẳng kính lễ

Vui nói nơi Đại Thừa

Xỉa răng và nước miếng

Chẳng nhổ nơi đất sạch

Nước sạch cùng tịnh xá

Chẳng được việc tiện lợi

Uống ăn đừng đầy miệng

Ăn đừng cho có tiếng

Lúc ăn chẳng nói năng

Lại chẳng mở miệng lớn

Ngồi chẳng được rung chân

Đi chẳng được điệu bộ

Chẳng cùng người nữ đi

Lại cũng chẳng ngồi nằm

Tất cả chẳng phải luật

Người thấy, tâm chẳng vui

Tất cả người thấy qua

Xa rời chẳng cung kính

Người hỏi nơi đường sá

Chẳng được một tay chỉ

Cả hai tay phải dùng

Chỉ đường cho họ đến

Phàm đến khi đi bộ

Chẳng cùng gây nên tiếng

Lại chẳng quên khảy tay

Uy nghi như thế giữ

Thầy tuy đã diệt rồi

Bốn phép phải nên học

Giữ giới hạnh chẳng lờn

Quyết định gìn Thánh quả

Bồ Tát hạnh vô lượng

Hay nói chẳng ngằn mé

Phải có tâm thanh tịnh

Quyết định mà phụng hành

Ở một ngày một đêm

Chia ra làm ba thời

Hành đạo cùng sám hối

Trụ Phật, tâm Bồ Đề

Tâm ấy thường tự tại

Lại làm kia lợi lạc

Phật Tử trụ nơi giới

Một lòng như thế giữ

Phật thành, thể thanh tịnh

Chẳng thấy có bạc bẽo

Hằng làm như thế đó

Phước kia khó sánh bằng

Vô thỉ làm hữu tình

Làm làm chẳng phân biệt

Như thế loài hữu tình

Làm cho tất cả giác

Phải biết thiện tri thức

Như mạng chẳng thể bỏ

Bồ Tát giới tối thượng

Đại Thừa pháp cũng thế

Giải thoát nương nơi Thầy

Mà hay sanh tốt lành

Phật Phật nói kinh trí

Đọc, thấy, nghe giới pháp

Nếu người, tâm hộ giới

Việc làm tất thấy rồi

Hoặc thân, hoặc cả tâm

Hãy quán sát kỹ càng

Miệng tụng, tâm chẳng làm

Chứng được thí dụ nào

Giống như người bệnh nặng

Chẳng chịu với thuốc thang

Nơi kinh Hư Không Tạng (Akasagarbhasutra)

Nói Mưu Ba La Đệ (Mulapatti)

Như thế cùng giới định

Rộng như kinh ấy nói

Thánh Long Thọ Bồ Tát

Một lòng tạo nên đây

Tùy theo nơi trụ xứ

Hãy như thế cúng dường.

Bồ Đề Hạnh Kinh

(Hết quyển một)